7 minuten lezen

 

Voor de tiende keer organiseerde Vrouwenpodium op 9 september 2019 Prinsessendag. In een goed gevuld Nieuwspoort te Den Haag, bespraken (ervarings)deskundigen, belangenbehartigers, beleidsmakers en politici de kansen voor vrouwen om succesvol te ondernemen. Vrouwenpodium wil met deze Prinsessendag bijdragen aan de discussie over de regulering van de arbeidsmarkt van de toekomst. De aanbevelingen worden aangeboden aan de Commissie Borstlap die in november 2019 met een advies hierover komt.

 

Omdat steeds meer vrouwen kiezen voor het ondernemerschap, hetzij als zzp-er (zelfstandige zonder personeel), hetzij als ondernemer bijvoorbeeld in het midden- en kleinbedrijf (MKB), vroeg Vrouwenpodium zich af wat dat betekent voor de economische zelfstandigheid van deze vrouwen. Wat zijn de risico’s, de knelpunten en voorwaarden voor succes van economische zelfstandigheid van vrouwelijke zzp-ers? In een keynote speech en een discussie met een panel en de zaal, kwamen deze aspecten aan de orde.

 

Groei aantal vrouwelijke zelfstandigen

Het aantal vrouwen dat zelfstandig onderneemt groeit langzaam, aldus keynote speaker Jacqueline Zuidweg (Zuidweg & Partners). Zuidweg runt verschillende ondernemingen gericht op voorkomen van schulden en voor schuldhulpverlening aan ondernemers. Ze noemt een paar cijfers: in 2018 waren er 1.5 miljoen zzp-ers, waarvan 36 % vrouw. Van de 168.000 starters in 2018, was 38 % vrouw. Van deze starters (mannen en vrouwen) stopten er in 2018 90.000. Dat is 10% meer dan in 2017. De belangrijkste oorzaken van stoppen, zijn:

  • Financieringsproblemen
  • Life-events (bijvoorbeeld scheiding)
  • Problemen met wet-en regelgeving
  • Onvoldoende kennis van en ervaring met ondernemerschap
  • Onvoldoende klanten/vraag
  • Sterke concurrentie
  • Kans op loondienstverband

 

Jacqueline Zuidweg op # Prinsessendag 2019Jacqueline Zuidweg op Prinsessendag 2019

 

Zzp-ers in de kou

Een aantal zzp-ers (mannen en vrouwen) komt dus in de (financiële) problemen. Deels volgens Zuidweg omdat zij door schaamte te laat hulp vragen. En ook omdat banken en overheden hen aan hun lot overlaten. Zuidweg signaleert een discrepantie tussen de aandacht voor schuldhulpverlening aan particulieren en aan zzp-ers. 'Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de schuldhulpverlening aan beiden. Tweederde van de gemeenten doet echter niets voor zzp-ers. De landelijke overheid reserveerde 90 miljoen euro voor schuldhulpverlening, maar oormerkte dat geld niet en het overgrote deel gaat nu naar de schuldhulpverlening aan particulieren. Die afwachtende houding zorgt ervoor dat veel zzp-ers verder in de problemen komen, financieel maar ook emotioneel.'

 

Zorg voor Plan B

Zuidweg roept startende zzp-ers op zich goed voor te bereiden op het ondernemerschap. Als het om financiële zaken gaat, biedt de uitgave Geldboek voor ondernemers van de Kamer van Koophandel, bruikbare informatie. Een tweede tip is om steun te (blijven) zoeken: 'Bijna elke ondernemer, man of vrouw, start met een droom. Maar als het niet gaat zoals gepland, zoek dan hulp. Deel je probleem en je bent halverwege de oplossing', aldus Zuidweg. En, benadrukt ze: zorg voor een plan B. Wat doe je als het tegenzit? Zuidweg: 'Toen ik met mijn eigen onderneming startte, gaf ik mijzelf een jaar de tijd om te zien of het lukte. Ging het niet zoals ik bedacht had, dan nam ik me voor te stoppen en in de  horeca te gaan werken. Dat was mijn Plan B.'

 

Volg je droom en geniet van het ondernemerschap in al haar leerzame facetten en het wordt nog leuker als je ook een plan B hebt.

 

Waarom zou je zzp-er willen zijn?

Bijna alle zzp-ers starten met een droom, stelt Zuidweg. Hebben ze nog andere redenen om te kiezen voor een leven als zelfstandige? Vrouwenpodium vroeg het aan vijf vrouwelijke zzp-ers. Zij zijn unaniem: de belangrijkste reden om als zelfstandige aan de slag te gaan, is de mogelijkheid om zelf de regie over je werk te hebben. Inhoudelijk (welke klussen neem ik aan en welke inhoudelijke keuzes maak ik vervolgens?) en organisatorisch (hoe plan ik mijn werk?). Daarnaast vindt een aantal van hen het makkelijker om als zelfstandige werk en taken thuis te combineren. En soms is er gewoon geen baan in loondienst te vinden.

 

Paneldiscussie # Prinsessendag 2019Discussieleider Annelies Vethman (NVR) in gesprek met Jacqueline Zuidweg, Laura den Dulk en Hannie van Lent

 

Hun uitspraken worden bevestigd door panelleden Hannie van Lent, directeur Startwijzer, een bureau in loopbaanbegeleiding en begeleiding naar zelfstandig ondernemerschap en Laura den Dulk, hoogleraar arbeid, organisatie en werk-privévraagstukken aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Ook recent onderzoek onder 781 zzp-ers in Nederland laat zien dat voor de meerderheid van de Nederlandse zzp'ers de behoefte aan een nieuwe uitdaging of autonomie een belangrijke rol spelen, terwijl voor ongeveer een kwart geldt dat het niet kunnen vinden van een baan in loondienst een belangrijke rol speelt. Vrouwelijke zzp'ers geven relatief vaak aan dat het combineren van werk en gezin een rol speelt. Voor mannen lijkt het niet kunnen vinden van een baan relatief vaak een rol te spelen (Conen, W.S. et al, 2017).

Den Dulk memoreert dat onderzoek ook laat zien dat zzp-ers heel gelukkig zijn in leven en werk, juist door de autonomie en zelfstandigheid die zij ervaren.

 

Economische zelfstandigheid

Van de 13,4 miljoen mensen met een persoonlijk inkomen uit werk of een uitkering in 2017 kwamen mannen gemiddeld uit op 40 duizend euro en vrouwen op bijna 24 duizend euro. Dit verschil komt vooral doordat vrouwen minder vaak werken, en als ze werken dat overwegend in deeltijd doen. Vrouwen zijn daardoor ook minder vaak economisch zelfstandig dan mannen. In 2017 verdienden ruim 3 van de 5 vrouwen van 15 jaar tot AOW-leeftijd met werken minimaal een inkomen op bijstandsniveau, bij mannen was dat 4 van de 5. Sinds 2014 is bij beide sprake van groei, na onveranderlijkheid bij vrouwen en terugloop bij mannen in de crisis.

(Bron: Welvaart in Nederland 2019. CBS. Cijfers dateren uit 2017)

 

Welk beleid ondersteunt zzp-ers?

Vrouwenpodium entameerde de discussie over vrouwelijke zzp-ers en economische zelfstandigheid met het oog op de toekomstige arbeidsmarkt. Uit de cijfers van het CBS (zie kader) blijkt dat vrouwen minder vaak economisch zelfstandig zijn dan mannen. Welk beleid zou vrouwelijke zzp-ers ondersteunen op weg naar economische zelfstandigheid? Een vraag aan de panelleden en ook aan de aanwezige belangenbehartigers, beleidsmakers en politici (onder andere van CDA, Groen Links, D’66 en een zelfstandig Kamerlid).

Iedereen is het er over eens dat er nu sprake is van een wirwar aan regels en wetten en van ‘proefballonnen’. Zo circuleren er voorstellen over het invoeren van een vast minimum uurtarief voor zzp-ers (16 euro stelt het Kabinet voor), een verplichte pensioenverzekering (inmiddels weer afgevoerd) en een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering (nog in discussie). En dan is er nog de Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelatie DBA; in het leven geroepen om schijnzelfstandigheid te voorkomen, maar die voor zoveel onduidelijkheid zorgt, dat minister Koolmees besloot hem niet te handhaven. Het wachten is op een alternatief voorstel.

 

Prinsessendag 2019 economische zelfstandigheid
De zaal aan het woord

 

Vangnet

Belangenbehartigers van zzp-ers merken op dat veel van de huidige plannen ingegeven lijken te zijn door de wens gedwongen zzp-schap te voorkomen. (Bijvoorbeeld na ontslag als zzp-er hetzelfde werk doen, denk aan postbezorgers of pizzakoeriers). Echter, merkt men in de zaal op, het gaat bij deze gedwongen zzp-ers om een klein deel van de totale groep zzp-ers. Beleid zou ook op de meerderheid gericht moeten zijn. Daarbij pleiten panelleden en zzp-ers in de zaal voor een basisvoorziening voor alle werkenden in Nederland, zzp-er of niet. Afhankelijk van de individuele situatie kan een zzp-er besluiten zich vrijwillig bij te verzekeren, bijvoorbeeld voor arbeidsongeschiktheid. Andere opties die genoemd worden zijn het aansluiten bij zgn. Broodfondsen, een collectieve voorziening voor arbeidsongeschiktheid van en door ondernemers en het instellen van een basisinkomen. 

Een basisvoorziening kan fungeren als vangnet voor zzp-ers. Van den Dulk veronderstelt dat zo’n vangnet zowel mannen als vrouwen in staat zal stellen beter om te gaan met de onzekerheden waarmee ze te maken krijgen. Het kan wellicht ook het risico op armoede verkleinen. Een risico dat op de loer ligt voor vrouwelijke zzp-ers, omdat zij vaker in deeltijd werken, daardoor minder verdienen en daarnaast soms ook alleenstaande ouder zijn.

 

Armoederisico

In 2017 had 8,2 procent van de huishoudens een inkomen onder de lage-inkomensgrens, tegen 7,9 procent in 2016. Van de werkenden maakte 2,5 procent deel uit van een risicohuishouden, evenveel als in 2016. Alleen onder zzp’ers groeide het armoederisico en kwam uit op 8,6 procent. Onder zmp’ers (4,5 procent) en werknemers (1,6 procent) bleef het gelijk. 

(Bron: Welvaart in Nederland. CBS 2019. Cijfers uit 2017)

 

Knelpunten en succesfactoren

De door Vrouwenpodium geïnterviewde zzp-ers zijn het grotendeels eens over de knelpunten die zij tegenkomen. Ze voelen zich soms eenzaam en missen iemand om mee te sparren. Ook vinden zij het vaak lastig ‘reclame voor zichzelf te maken’ en de potentie van sociale media ten volle te benutten en tot slot is het lastig om grip op de financiën te houden: kosten reduceren en een goed tarief kiezen. Zuidweg en Van Lent herkennen deze knelpunten uit hun eigen praktijk.

 

 

Vrouwelijke zelfstandigen aan het woord

 

Uit de zaal komen aanvullingen: economische zelfstandigheid is belangrijk, maar niet ten koste van alles. Ook andere waarden tellen zoals betekenis vol bezig zijn. En de context waarin vrouwelijke zzp-ers werken verschilt ook per persoon: alleenstaand, wel/geen kinderen, leeftijd, beschikbaarheid van financiële reserves enzovoort. Dus wat succes inhoudt en de weg daar naartoe kan voor iedere vrouw anders zijn.

Maar boven alles is het belangrijk volgens de aanwezigen, om uit te gaan van je eigen kracht, jezelf zichtbaar te maken en uit de schaduw te stappen, hard te werken en te genieten van de vrijheid en autonomie die je krijgt en het respect dat je verdient.

 

Tips van VVAO vrouwen

Sabah Doudou, aanwezig op Prinsessendag: 'Als tip wil ik meegeven om je dromen waar te gaan maken en er alles aan te doen om het te laten slagen. Niet denkend vanuit de werkende arme maar vanuit je krachten om er een succes van te maken. Verder jezelf niet onder laten waarderen maar vanuit vertrouwen jezelf goed in de markt prijzen. Vrouwen zijn evenveel waard als mannen. Als wijzelf dat niet geloven wie dan wel....?'

Marian Cuypers, aanwezig op Prinsessendag: 'Veel praten. Je niet schamen of denken dat het niet sterk overkomt, maar overal vandaan informatie halen en actief steun vragen.' 

Brenda Reyerse, initiatiefnemer/organisator van de Landelijke ZZP Ondernemersgroep VVAO:

  • Maak eerst een ondernemersplan; onderzoek of er behoefte is aan je dienst of product.
  • Bedenk van te voren waar je goed/deskundig in bent… aan dromen heb je niet zo veel… je moet ze daarna waar maken!
  • Onderzoek je eigen motivatie: waarom wil je ondernemer worden?
  • Zoek ondersteuning bij de juiste organisaties, de juiste netwerken  en de juiste mensen: doe dat wat je verder helpt.
  • Ga voor je missie, ‘ drive’ om je dienst of product aan de man/vrouw te brengen: dat is je prioriteit, de zaken daarom heen heb je dan al geregeld; in die volgorde dus.

 

 

Vrouwenpodium

Vrouwenpodium is een samenwerkingsverband van meer dan 80 vrouwenorganisaties waaronder de VVAO.

 

 

Lees ook het verslag van het eerste VVAO Women Economic Forum in 2018 over economische zelfstandigheid.