5 minuten lezen

 

Tommy Orange, een oorspronkelijke bewoner van Noord-Amerika, schrijft over het leven van de leden van zijn volk in het moderne stedelijke Amerika. In verhalen over personen en bespiegelingen over cultuur en de historie van de Indiaanse volken komt dit beeldend tot leven. De opbouw in verhalen lijkt eenvoudig, maar blijkt toch complexer te zijn. De persoonlijke schrijfstijl van Orange is rijk, soms poëtisch, soms magisch. Een bijzonder en belangrijk boek dat onrealistische historische beelden corrigeert. Een prachtig boek!

 

De auteur, Tommy Orange, is een nakomeling van de oorspronkelijke bewoners van Noord- Amerika en lid van de Cheyenne- en Arapho-gemeenschap. Dat hij de behoefte voelde om over zijn volk, en wel over hen die in de grote steden leven, te vertellen en hun gevoelens van ontheemd zijn te schetsen, is begrijpelijk. Over de historie van de Indiaanse volken is veel geschreven, maar over de in de stad wonende moderne Native Americans tot nu toe nog niet, zeker niet in een roman geschreven door iemand uit eigen gelederen.

 

Tommy Orange, Er is geen daar daar

Tommy Orange

De historie van de Native Americans is er een van bedrog, uitmoording, verlies van land, en van vernedering. Veel van hun kinderen werden van de ouders weggenomen en door blanken geadopteerd. Dat leek een goede daad om hen in de blanke bevolking op te nemen. Maar de praktijk was dat veel van deze kinderen het gevoel hadden nooit ergens thuis te horen. Van de historie en de cultuur van hun volken weten veel jonge nakomelingen niets of nauwelijks iets. Hierdoor kampen zij nu met een gebrek aan zelfvertrouwen en met een gebrek aan kansen. Gebroken gezinnen wonen in stadswijken waar blanken niet willen komen, velen van hen hebben de neiging tot verslaving, Dit alles wordt in deze roman beschreven.

 

Het doel dat Orange nastreeft, verwoordt hij prachtig op pagina 15:

"Maar wij zijn wat onze voorouders deden  ….."

"Wij zijn de herinneringen die we ons niet herinneren, die binnen ons leven, die we voelen, die ons op onze manier laten zingen en dansen en bidden …….."

 

De titel van het boek is ontleend aan The Autobiography van Alice B. Toklas van Gertrude Stein. Daarin beschrijft Stein hoe het Oakland, waar ze als kind leefde, zo veranderd was, dat het “daar” uit haar kindertijd, “daar” niet meer was.

De opbouw van de roman. Ieder hoofdstuk vertelt het verhaal van een van de stadsbewoners. De een zoekend naar de cultuur van zijn volk, de ander deze geschiedenis ontkennend. Al deze verschillende verhalen schetsen een beeld van het leven van de Native Americans in de grote steden. Sommigen proberen de oude cultuur van hun volk weer tot leven te brengen. Sommigen ontkennen hun historie en soms leidt dat tot gewelddadig gedrag. Uiteindelijk komen alle verhalen samen tijdens een powwow van de verzamelde volken van de Native Americans.

 

 

meisjesdans powwow Tommy Orange

 

Powwow, door de Native Americans 'The Gathering of The Nations' genoemd, is een groot evenement waarbij verschillende stammen (Nations) bijeen komen. Er is o.a. een grote danswedstrijd. Trommelaars ondersteunen de danswedstrijd met zang en trommelen. Het doel is om de traditie te bewaren voor volgende generaties. Daarnaast is het ook een ontmoetingsbijeenkomst en een gelegenheid om feest te vieren. Een powwow kan enkele dagen duren en is een prachtig schouwspel met verschillende dansen, muziek, prachtige kostuums en heerlijk eten en drinken. Ook is er een markt waar alle benodigdheden voor de kostuums te koop zijn. 

 

 

De opbouw van het boek lijkt in eerste instantie heel eenvoudig: een serie verhalen over jonge Native Americans wonend in Oakland. Echter het boek begint met een proloog, waarin historie en heden wordt geschetst. Deze proloog is doorweven met de cultuur van de indianenvolken, maar het is ook een filosofisch hoofdstuk en er worden prachtige verhalen in verteld.

Ergens in het boek komt opeens een Intermezzo. Dat gaat onder meer over de powwow, over bloed, over achternamen en over de dood. Alles wat de schrijver wil overbrengen, maar niet kwijt kan in de verhalen van de stadsbewoners, komt in de proloog en het intermezzo terecht. En dan verder naar het einde van het boek komt plotseling een wonderlijk hoofdstuk in de verleden tijd geschreven, waarvan de relevantie later duidelijk wordt.

 

De schrijfstijl van Tommy Orange is rijk, met soms een vleugje magie, bijvoorbeeld in de verhalen over de spinnenpoten. Er is ook iets magisch in de verhalen van zijn volk. Emoties weet hij origineel te verwoorden in dit prettig lezend en spannende boek. Opvallend is dat er geen haat doorklinkt in zijn verhalen. Ik vermoed dat als slechts een fractie van het leed dat de Indiaanse volken is aangedaan, aan de blanken was aangedaan, zij ongetwijfeld haatdragend en op wraak uit zouden zijn. Doordat deze beschuldigende toon ontbreekt, kunnen blanken door het lezen van deze roman oog krijgen voor de huidige situatie van Native Americans in de grote steden en voor hetgeen hen is aangedaan en door sommigen nog steeds wordt aangedaan.

 

De vertaling uit het Amerikaans is op zich prima, het bloemrijke van de taal komt goed over. Maar het is jammer dat de gevoeligheid van de Native Americans voor het woord Indianen niet onderkend wordt (1).

 

Het belang van dit boek is dat het vanuit de jonge moderne Native Americans, levend in de grote steden, geschreven is. Dit is nieuw en belangrijk. Over de historische verhalen en ook over het leven in reservaten is veel geschreven, hoewel veel van die verhalen en beelden geen werkelijkheid weergeven. Dit is een roman vanuit de groep zelf en dat is nieuw. Dat Tommy Orange zelf een lid van deze groep Amerikanen is, maakt het verhaal dat hij vertelt authentieker, realistischer, doorleefder en daardoor van groter belang.

 

Conclusie: Dit prachtig geschreven boek is aan te bevelen aan iedereen, die naast het lezen van een goed en spannend boek, ook enig beeld wil krijgen van wat de historie en de behandeling door de blanken in verleden en heden, nog steeds betekent voor de levens van de grootstedelijke Native Americans.

 

(1) Regelmatig wordt in deze vertaling het woord "indianen' gebruikt. De gevoeligheid voor dit woord is onder Amerikanen groot; zij ervaren het vaak als een belediging. Om die reden gebruik ik zoveel mogelijk het begrip 'Native Americans' zoals gebruikelijk in Noord-Amerika.  

 

Lees ook over het onderzoek van Ellen-Rose Kambel: capaciteitsopbouw bij inheemse volkeren