3 minuten lezen

 

‘Een filosofische gids voor het stellen van goede vragen’. Die ondertitel geeft filosoof Elke Wiss haar boek ‘Socrates op sneakers’ mee. Ik ben direct getriggerd: goede vragen stellen, daar wil ik meer van weten. Maar voordat Wiss bij die kern van het boek komt, vertelt ze eerst meer over de socratische houding (wees nieuwsgierig!) en over de basisvoorwaarden voor het stellen van goede vragen. De belangrijkste: goed luisteren.

 

Horzel van Athene

Socrates, ‘de horzel van Athene’, liep over marktpleinen en ging met iedereen het gesprek aan. Hij dreef mensen tot wanhoop door zijn eindeloos doorvragen. Die socratische houding wil Wiss ons meegeven: vraag door en onderzoek in gesprekken waar het je gesprekspartner écht om gaat. Waarop baseert hij of zij een bepaalde bewering? Met welke onuitgesproken norm heeft die te maken? Is de spreker zich daarvan bewust en klopt die norm?

 

De techniek van doorvragen

Handig ‘socratisch’ hulpmiddel daarbij is het stellen van ‘naar beneden’- en ‘naar boven’-vragen. De benedenvragen zijn bedoeld om de concrete situatie van de bewering zo helder mogelijk te krijgen: ‘Wat gebeurde er precies? Wie waren erbij?’ De bovenvragen zijn bedoeld om achterliggende normen bloot te leggen (‘Is iemand die niks nuttigs doet, automatisch lui?’).

 

Stel ‘naar beneden’- en ‘naar boven’-vragen.

 

Onbevangen nieuwsgierig

In zo’n onderzoek gaat het erom dat je nieuwsgierig bent, meer nog: dat je je verwondert vanuit een ‘niet-weten’. Ook gaat het erom dat je niet oordeelt, je niet empathisch opstelt (‘Goh ja, wat erg voor je’: daar heeft de ander niets aan), goed luistert en je eigen mening of vergelijkbare ervaring laat voor wat die is. Want dat doen we immers zo vaak: direct ons eigen verhaal over dat van de ander leggen.

 

Dialoog, of toch niet?

Wiss legt dit alles uit met veel voorbeeldsituaties. Soms lijken die meer bij therapeutische gesprekken te passen dan bij alledaagse gesprekken tussen vrienden. Daardoor vroeg ik me op een gegeven moment af waar de dialoog blijft, de wederkerigheid. Wiss benoemt dit zelf ook, maar het zich verdiepen in de ander vindt ze het belangrijkste doel. Soms is dat genoeg; soms is er ruimte voor haar eigen verhaal als dat doel bereikt is.

 

Voorbeelden

‘Socrates op sneakers’ triggert inderdaad. Het boek laat je stilstaan bij de manier waarop je een gesprek voert, leert je echt te luisteren en door te vragen. Wel roepen de gebruikte voorbeelden bij mij nogal eens tegenvragen op. Is het echt nodig je moeder socratisch te bevragen omdat ze je kwalijk neemt dat je niets van je hebt laten horen toen je op je vakantiebestemming Mexico aankwam? Is het niet gewoon logisch dat je moeder dat graag even wil weten?

Ondanks dat is het boek beslist de moeite waard. Het is vlot en leuk geschreven, geeft uitleg – waarom zijn we zo slecht in goede vragen stellen? – en is doorspekt met voorbeelden, praktische tips en oefeningen. Kortom: een aanrader voor ieder die gesprekken waardevoller wil maken.

 

Meer informatie? Lees of luister:

Trouw: 'We stellen niet de juiste vragen en zijn getraind om niet te luisteren.' 

NPO Radio 1, Nieuwsweekend: 'Socrates als beginpunt van echt goede gesprekken'