4 minuten lezen

 

“Maar liefst 40% van de werkende Nederlanders heeft last van vakantiestress.”[1],las ik in een persbericht van Monsterboard. Het recruitmentbureau geeft ook tips hoe hier mee om te gaan. Tip 7: lees een boek: “Kies een spannend of mooi verhaal waarin je je helemaal kunt verliezen. Na een paar dagen zijn de kantoorperikelen vast verdwenen uit je hoofd!”

 

Met de trilogie rond Sir Edward Feathers, ofwel Old Filth, van Jane Gardam gaat dat vast lukken. De boeken zijn prachtig geschreven, indringend, vol humor en geven een bijzondere inkijk in de Engelse geschiedenis van begin 20ste eeuw tot in de jaren 80/90 van die eeuw. Daarnaast passen ze makkelijk in de koffer (ze zijn dun en ook als E-book verkrijgbaar); en misschien het belangrijkst: de hoofdpersonen laten je niet los. In deze bespreking meer over het eerste deel van de trilogie: Old Filth (Een onberispelijke man).

 

Een kerstcadeau

Jane Gardam (1928) heeft een lange staat van dienst als het om schrijven gaat. Grote bekendheid, zeker in Nederland, krijgt zij met het schrijven van de boeken over Edward Feathers. Het was niet haar bedoeling om drie boeken over hem te schrijven, zo vertelt zij in menig interview. Het gebeurde min of meer toevallig. Haar uitgever vroeg haar een kort verhaal te schrijven voor de Kersttijd. Aarzelend ging zij hierop in. Ze schreef een verhaal over een Engelse advocaat. Toen gebeurde er iets bijzonders: de hoofdpersonen uit dit verhaal lieten haar niet los. En zo kon het gebeuren dat er nu drie boeken zijn over Edward Feathers, zijn vrouw Betty en collega-jurist en rivaal Edward Veneering. Gardam schreef elk boek vanuit het perspectief van een van deze drie hoofdpersonen.

 

Raj-weeskinderen

‘Filth’ staat voor 'Failed in London, Try Hong Kong'. De bijnaam die, naar verluidt, Feathers voor zichzelf bedacht. Feathers is jurist, gespecialiseerd in vastgoed. Kort na de Tweede Wereld Oorlog verlaat hij London om zijn geluk te beproeven in Hongkong, toen nog onderdeel van het Britse Rijk. Hij heeft dan  - midden 20 -  al een heel leven achter zich.

Feathers wordt geboren in Kotakinakula, Maleisië. Zijn moeder overlijdt in het kraambed en zijn vader, getraumatiseerd in WOI, stuurt hem op 4-jarige leeftijd naar Engeland. Gardam refereert hiermee aan het Britse fenomeen Raj-weeskinderen (Raj-orphans); talloze Engelse kinderen werden op jonge leeftijd vanuit het Britse koloniale rijk teruggestuurd naar het ‘moederland’ om daar hun schoolopleiding te krijgen. Alleen, soms met broers of zussen werden ze ondergebracht in pleeggezinnen of bij familie en later op Engelse kostscholen. Veel kinderen voelden zich ontheemd en vervreemd van hun ouders. Sommigen zagen hun ouders nooit meer terug, zoals Edward Feathers.

 

Na de oorlog

Als de Tweede Wereld Oorlog uitbreekt in Europa, sommeert zijn vader Edward terug te komen naar Maleisië. Door de oorlog op zee lukt dat echter niet en Feathers belandt na omzwervingen via Zuid-Afrika weer in London. Daar gaat hij rechten studeren, specialiseert zich in vastgoed en op aanraden van een vriend vertrekt hij kort na de oorlog naar Hongkong. Vastgoed is daar booming business en het gaat Feathers voor de wind. Hij wordt benoemd als Queen’s Counsel (QC) en als rechter en is een gerespecteerd man in de Britse gemeenschap. Hij trouwt met Betty, een Schotse vrouw die in China geboren is en haar ouders verloor in een Japans kamp. Hij laat haar beloven dat zij hem nooit in de steek zal laten. 

Als Hongkong zich in de jaren 80 opmaakt voor de overdracht aan China, voelen Betty en Edward zich steeds minder thuis en verhuizen ze naar Dorset, Engeland. Waar, door een merkwaardig toeval (of juist niet???) zijn eeuwige rivaal en voormalige (?) minnaar van Betty, Edward Veneering, naast hem komt wonen.

 

Herinneringen

Als Betty plotseling overlijdt, wordt Feathers teruggeworpen op zichzelf. Steeds vaker gaan zijn gedachten terug naar het leven dat achter hem ligt. Hij gaat op reis door Engeland om zijn nichtjes te bezoeken die met hem in een pleeggezin in Wales verbleven. Door deze ontmoetingen komen langzaam maar zeker herinneringen terug. Of beter gezegd, laat Feathers zijn herinneringen en gevoelens toe. En zo onthult Gardam stukje bij beetje het geheim van Edward Feathers.

 

Hoofd en hart

Op indringende wijze neemt Gardam je mee in het hoofd en in de gevoelens van Feathers en de personen rondom hem. Je verbaast je met hen waarom de dingen gaan zoals ze gaan, je voelt met hen de pijn, onzekerheid en het verdriet en je voelt dat er meer is, maar wat…???

Tegen de achtergrond van het leven van Feathers, kaart Gardam belangrijke thema’s aan. Wat doen traumatische oorlogservaringen met een mens? Als je denkt dat niemand van je houdt, kun je dan zelf wel van iemand houden? Wat betekent vriendschap? Wat gebeurt er met je als de wereld die je kent en je zo vertrouwd is, langzaam verandert, zodat je je er niet meer thuis in voelt? En wat doet dat met een natie, zoals het Verenigd Koninkrijk na de koloniale periode?

Gardam is een meester in het schetsen van de karakters. Haar omschrijvingen zijn beeldend, haar stijl trefzeker. Je ziet Edward Feathers in de verschillende fasen van zijn leven duidelijk voor je. Van de kleine, roodharige, vrolijke peuter in de Maleisische gemeenschap, via de eenzame, in zichzelf gekeerde, stotterende jongen tot de op en top Engelse jurist: gereserveerd, altijd in pak met bolhoed én met onderkoelde humor. Dat het onder die façade bubbelt en broeit weet zijn vrouw, maar zijn omgeving niet. Zijn collega’s in London merken na zijn dood op dat Old Filth maar een gewoon leven heeft gehad, waarin niet veel gebeurde. Alhoewel ze zich wel verbazen over zijn rivaliteit met Veneering. En zo is Old Filth, zoals zoveel in dit boek, niet wat het op het eerste gezicht lijkt.

 

[1]Bron: vakantiestress onderzoek 2017 van Goos Marketing Research in opdracht van de NBPO