Hoeveel vrijheid kunnen wij geven aan het islamitisch fundamentalisme zonder onze eigen vrijheden te verliezen? Dat is de vraag die Machteld Zee probeert te beantwoorden in haar boek ‘Heilige identiteiten, op weg naar een shariastaat’. Dit boek is gebaseerd op haar proefschrift ‘Choosing Sharia? Multiculturalism, Islamic Fundamentalism and Sharia Councils in the United Kingdom’.

 

Inleiding

Het boek begint met een voorbeeld van een vrouw die al twee jaar bij de Islamic Sharia Council in Londen komt om haar religieus huwelijk te ontbinden. De vrouw moet vragen beantwoorden over haar seksleven omdat haar man haar van overspel beschuldigt. De vorige keer is zij tot in detail ondervraagd door twee oudere kadi’s (islamitische rechters) over haar seksleven. De vrouw vertelt dat zij dit zeer onaangenaam had gevonden. Ze mocht ook niemand meenemen, geen familie en geen advocaat. Dit is volgens de nieuwe (vrouwelijke) kadi niet de gebruikelijke gang van zaken en de kadi belooft navraag te doen. Maar eerst moet ze nog meer vragen beantwoorden. “We zitten hier onder Gods ogen. De zonde ligt bij jou, als je liegt”, zegt de kadi. 

Voor haar onderzoek is Zee eerst de literatuur in gedoken. De literatuur bood weinig concrete feiten, stellingen en conclusies. Dat bracht Zee ertoe om af te reizen naar Engeland om de raden live mee te maken.

 

De sharia

Binnen de Islam heb je veel stromingen en dus vele interpretaties, maar op het gebied van het recht, de sharia, bestaat ertussen al deze stromingen een grote mate van consensus. Dit geldt zowel voor het strafrecht als het familierecht.
De sharia is een complete verzameling van islamitische plichten die gaan over ieder deel van het leven. De sharia is een geheel van wetten waar gelovigen zich aan hebben te houden. Er zijn vier bronnen voor de sharia:

  1. De Koran.
  2. De Hadith (anekdotes uit het leven van Mohammed en uitspraken die aan hem zijn toegeschreven).
  3. Consensus (tussen islamitisch geleerden door de tijden heen).
  4. Analogie (als wijn verboden is, is andere alcohol ook niet toegestaan).

 

Saoedi Arabië, een shariastaat

Zee beschrijft hoe de sharia in een aantal landen een steeds grotere rol krijgt. Bijvoorbeeld in Saoedi Arabië, een staat waar het shariarecht strict wordt nageleefd. Dit betekent dat alle mensen zich aan alle religieuze wetten moeten houden. De sharia betekent, onder meer, dat er geen vrijheid van godsdienst of vrijheid van meningsuiting is. Ook zijn er geen gelijke rechten voor mannen en vrouwen. Vrouwen blijven hun hele leven voor de wet minderjarig, hoe oud ze ook zijn en welke opleiding ze ook hebben genoten.
De geheime politie controleert of mensen aan de religieuze plichten voldoen: vijf keer per dag bidden, geen alcohol, bedekkende kleding en mannelijke begeleiding voor vrouwen, en meer.
In Saoedi Arabië passen ze lichamelijke straffen als geseling en het afhakken van de hand toe en, zelfs voor gedragingen die bij ons niet strafbaar zijn, zoals overspel, geloofsafval, homoseksualiteit, hekserij en tovenarij kun je de doodstraf krijgen.

Volgens de sharia heb je de religieuze plicht om de Islam te verspreiden.
De komst van het internet en alle oliedollars heeft de Saoedische arm sterk uitgebreid. Saoedi Arabië is hoofdsponsor van Al Qaida, de Taliban, Al Nusra en IS. 
Daarnaast verspreid Saoedi Arabië de (wahabistische) Islam ook via de 'middenweg'. Veel geld wordt gestoken in de bouw van moskeeën, islamitische scholen en centra. Predikers worden in grote getalen de wereld ingestuurd en ook aan het verspreiden van literatuur wordt veel geld besteed. Saoedi Arabië heeft tot nu toe rond de 100 miljard dollar uitgegeven voor wereldwijde verspreiding. 

 

Een grotere rol voor de sharia in Europa

Zee beschrijft hoe de sharia in een aantal landen een steeds grotere rol krijgt. Steeds meer landen overwegen de instelling van shariarechtbanken. In Engeland en Griekenland zijn ze er al. Dit betekent, onder meer, dat mannen en vrouwen op die plekken niet als gelijken worden behandeld. Mannen hebben volgens de sharia, zelfbeschikkingsrecht, vrouwen niet. 

Zee schrijft dat sommige mensen daarop zeggen dat westerse vrouwen honderd jaar geleden ook minder rechten hadden dan mannen. Letterlijk hadden vrouwen alleen het recht van kleding, voedsel en onderdak. De Suffragettes kwamen tegen deze situatie in opstand. Om deze wetten te kunnen wijzingen hebben de Suffragettes hard gestreden voor stemrecht voor vrouwen. Met het verkrijgen van dit stemrecht is de positie van vrouwen in de 20e eeuw sterk verbeterd. Inmiddels hebben mannen en vrouwen  al een flink aantal jaren gelijke rechten en is dit in de grondwet vastgelegd. Mogen deze grondrechten voor (islamitische) vrouwen worden aangetast?

 

De Britse shariaraden

Zee heeft in Engeland verschillende shariarechtbanken bezocht, zowel in London als Birmingham. In London bezocht zij de Islamic Sharia Council. Daar worden met name scheidingszaken behandeld. Om te kunnen scheiden moet een vrouw toestemming vragen. Zij doet dit door 400 pond te betalen aan een shariarechtbank, waarna zij moet afwachten of haar aanvraag gehonoreerd wordt. Als een man wil scheiden kan hij dat doen, zonder tussenkomst van een shariarechtbank. 
In Birmingham is ook een grote shariaraad te vinden, als onderdeel van Birmingham Central Mosque. Hier kunnen vrouwen voor 300 pond een religieus echtscheidingscertificaat aanvragen. 
De procedures in Birmingham gaan sneller dan in London. Wanneer een vrouw aan de shariaraad vertelt over haar gewelddadig echtgenoot is dat geen groot punt. Slachtoffers wordt niet aangeraden om aangifte te doen bij de politie, ook niet als er kinderen in het spel zijn. Vaders blijven het recht hebben hun kinderen te zien. Dit geldt voor beide raden.

 

Vrijwillig?

De vrouw kiest er zelf voor om naar een shariaraad te gaan, kun je zeggen. Ze kan dit ook laten. Het probleem hierbij is, volgens Zee, dat als een vrouw hertrouwt na de seculiere beëindiging van haar huwelijk, het kan zijn dat ze volgens het islamitische recht nog getrouwd is. Dit betekent dat ze als overspelige kan worden gezien in het land van herkomst en als ze daar dan op bezoek gaat ze opgepakt kan worden voor overspel. Met alle gevolgen van dien. 

 

De Nederlandse situatie

In Nederland zijn er voor zover bekend geen shariarechtbanken. Wel worden rechters door arabisten opgeleid in de islamitische identieit en wordt er nagedacht over islamitische mediation.
Zee geeft twee voorbeelden van Nederlandse rechters in zaken waarbij de vrouw wil scheiden en de man dit weigert. Een rechter dwingt de man via een dwangsom mee te werken aan de religieuze scheiding. De andere rechter ziet geen onrechtmatige daad in de weigering van de man om zijn religieus huwelijk te ontbinden en verwijst de vrouw, een Nederlands staatsburger, naar de shariaraad in London.

Zee is voor ‘one law for all’ en niet voor de sharia voor een aantal mensen. De Nederlandse grondwet moet ten alle tijden leidend zijn. Vrijheid van meningsuiting past niet binnen de sharia net als gelijke rechten voor mannen en vrouwen. Islamitische mediation, op grond van de sharia, als alternatief voor rechtspraak vindt Zee dan ook geen goed idee. En een verwijzing naar de shariaraad in London, waar de vrouw geen zelfbeschikkingsrecht meer heeft, mag zeker geen dagelijkse praktijk worden. 

 

Discussie voeren

Met de komst van shariarechtbanken in de Westerse wereld moet er, volgens Zee, snel een discussie op gang komen. Shariarechtspraak gaat niet samen met de vrijheden die hier zijn verworven. In hoeverre moeten wij hiermee omgaan? Welke ideologische krachten zijn hier aan het werk? Wat zijn de politieke en praktische gevolgen van Alllah’s wetten? Dit zijn vragen die moeten worden besproken in Nederland. 
Zee constateert dat in de huidige discussie veel ongefundeerde aannames over de shariarechtspraak worden gedaan. Dit vertroebelt de discussie. Net als in andere discussies over belangrijke onderwerpen is feitelijke kennis over, een onderwerp, in dit geval de sharia, noodzakelijk.

 

 

Heilige identiteiten, op weg naar een Shariastaat? Machteld Zee.
Uitgever Querido. ISDN: 9789021403687