3 minuten lezen

 

Alles kwam voorbij in Eveline van Rijswijks voorstelling De Première: Suze Groeneweg en het speciaal voor haar aangelegde toilet in het Tweede Kamergebouw, het ‘cadeau van overheidswege’ aan gehuwde vrouwen tot en met de speech van de eerste Nederlandse première, wie dat dan ook was. Van Rijswijk zelf? Nee, dat niet hoewel ze beslist aanleg had voor de politiek.  Als vierjarige hield zij haar handen namelijk al bedachtzaam in ruitvorm, zoals ze ons op een grote foto toonde, net zoals Angela Merkel ze altijd houdt!

 

Kritisch, humoristisch, serieus

Het typeerde haar show: kritisch maar niet te diepgravend, humoristisch maar met een serieuze ondertoon. Beeldvorming – vooral vanuit mannelijk perspectief – nam ze op de korrel: ‘Dus het is wel gezelliger geworden vindt u meneer Hillen, met de aanwezigheid van vrouwelijke Kamerleden?’ Honderd jaar vrouwenkiesrecht liet Van Rijswijk zo soepel de revue passeren, ondersteund door een perfect getimede audiovisuele presentatie. Vertrekpunt: invoering van het passief kiesrecht in 1917 en de installatie van Suze Groeneweg (SDAP) als eerste vrouwelijke parlementariër in 1918. Verkozen door mannen toch, dat kon immers niet anders. Van Rijswijk vertolkte Groenewegs maidenspeech, staand achter de katheder. Zij speelde haar rol goed zei ze, ‘Maar u als publiek niet. U moet besmuikt lachen, verveeld wegkijken, voortdurend commentaar leveren!’ Want zo was het ook toen gegaan. In 1922 waren de eerste Tweede Kamerverkiezingen waaraan vrouwen actief meededen. Zes vrouwen kwamen daarna in het parlement.

 

Cadeautje van de overheid

En dat cadeautje van de overheid? Vrouwen die werkten in overheidsdienst kregen (!) van de overheid eervol ontslag als ze trouwden (Koninklijk Besluit 1924). Zo ontstond voor hen immers alle tijd en ruimte om te zorgen voor het huishouden en de toekomstige kinderen. Handelingsonbekwaam werden ze ook direct na hun huwelijk, dat was al in 1838 in het Burgerlijk Wetboek opgenomen. Eervol ontslag! Ja, ja, had je maar niet in overheidsdienst moeten werken. Trouwens, het bedrijfsleven nam deze regeling al gauw op grote schaal over. Het was Corrie Tenderloo, Tweede Kamerlid voor de PvdA, die in 1956 – kort voor haar overlijden - met twee nipt aangenomen moties, ervoor zorgde dat beide regelingen afgeschaft werden.

 

Eveline van Rijswijk

Eveline van Rijswijk

 

Het Jaar van de Vrouw

Marga Klompé kwam voorbij als eerste vrouwelijke minister, het broekpak van (toen nog met apostrof) D’66-fractielid Anneke Goudsmit in 1967: na beraadslaging van de fractie mocht zij aldus gekleed in de Tweede Kamer verschijnen. Joke (Kool-)Smit ontbrak uiteraard niet noch de constatering dat vrouwenemancipatie mede als gevolg van Smits artikel Het onbehagen bij de vrouw, steeds meer een issue werd. De Verenigde Naties riepen 1975 zelfs uit als het Jaar van de Vrouw. 'Een heel jaar! Dan is er wel een probleem hoor!' hield Van Rijswijk haar publiek voor. Er moest dus beleid gemaakt worden: de eerste staatssecretaris Emancipatiezaken, Hedy d’Ancona, verscheen groot in beeld. In exotische bermuda met bijpassend colbert. Het broekpak van Goudsmit was er niets bij.

 

Hoe word je première?

Wat moeten we doen om uiteindelijk een vrouw op die premierspost te krijgen? Drie dingen volgens Van Rijswijk:

  • Maak vrouwen lijsttrekker.
  • Zorg dat vrouwen anders over zichzelf gaan denken (‘Doe de ‘Henk’: Kijk elke ochtend in de spiegel en zeg tegen jezelf: Alle opties liggen open! Oftewel: ik kan alles bereiken!’)
  • Kijk op een andere manier naar kwaliteit.

Met de speech van de fictieve eerste vrouwelijke premier sloot Van Rijswijk haar voorstelling af. ‘Natuurlijk moet u aan mij wennen. Neem gerust die tijd, maar alstublieft niet te lang. Want ik wil dat u mij afrekent op mijn woorden en daden.’ En ook: ‘Ik hoop een voorbeeld te zijn voor de meisjes en jongens van nu.’

 

Applaus.

 

 

Lees meer van Aly Breemhaar over het vrouwenquotum.