8 minuten lezen

 

Sinds de Code Tabaksblat in 2004 verscheen, is er veel veranderd in toezichthouderland. Het volstaat niet meer om deel uit te maken van een ‘Old Boys/Old Girls-Network’. En met vier vergaderingen per jaar ben je er ook niet meer. Bij toezichthouden anno 2018 gaat het om ‘Good Governance’. Maar wat is dat? Hoe ben je of word je een goede toezichthouder of commissaris? Hoe krijg je deze rol? En wanneer ga je dit doen? 

 

In diverse VVAO-kringen vormen vrouwen een netwerk voor Toezicht, een netwerk binnen de VVAO voor vrouwen die een toezichthoudende functie vervullen of ambiëren, bijvoorbeeld in een Raad van Commissarissen (profit) of in een Raad van Toezicht (non-profit). Zo ook in de Kring Topzicht van de afdeling ’s-Hertogenbosch-Tilburg. Op 8 november 2018 organiseerde de Kring een bijeenkomst over toezichthouden vanuit het perspectief van de recruiter. De deelnemers waren op zoek naar handvaten om succesvol te reageren op vacatures en waar nodig hun profiel aan te scherpen om in aanmerking te komen voor een functie in het toezichthouden.

Helga Bijker en Henk van der Velde, partners bij K+V, een bureau voor interim-management, werving en selectie, gaven de nodige informatie en adviezen aan de hand van drie vragen: Wat komt er kijken bij toezichthouden anno 2018? Over welke kwaliteiten en competenties moet een toezichthouder beschikken? En welke spelregels hanteren de recruiters? Dat deden zij op basis van hun ervaring met de werving en selectie van toezichthouders. Na afloop waren de deelnemers het over één ding eens: verhelderend om door de ogen van de recruiter te kijken; dat levert goede adviezen op om de stap naar een toezichthoudende functie te zetten.

 

Van sigaren naar Good Governance

Je kent het beeld wel: een groep mannen met dikke sigaren, samen rond de tafel om het wel en wee van een organisatie te bespreken. De lijst van commissariaten is oneindig en om erbij te komen, moet je in hetzelfde ‘Old Boys Network’ zitten. In de jaren 90 van de vorige eeuw verandert dit. Financiële schandalen bij bedrijven als AHOLD leidden tot een behoefte aan goed bestuur, adequaat toezicht en het afleggen van verantwoording aan aandeelhouders. In 2004 verschijnt de Code Tabaksblat, bestaande uit een set breed gedragen richtlijnen, principes en voorbeelden over, wat wordt genoemd, ‘Good Corporate Governance’: behoorlijk ondernemingsbestuur. Beursgenoteerde bedrijven moeten de Code toepassen. De Code is niet vrijblijvend; hij is sinds 2004 verankerd in de wet.

De Code Tabaksblat beperkte onder andere het aantal commissariaten dat iemand mag hebben én bepaalde dat vacatures niet via via ingevuld mogen worden maar openbaar kenbaar gemaakt moeten worden. Dit betekent dat ook mensen zonder ‘Old Boys Network’ kunnen solliciteren en dit is een grote kans voor vrouwen.

In de loop van de jaren is de Code Tabaksblat meermalen geëvalueerd en aangepast. Ook de naam is veranderd in de Nederlandse Corporate Governance Code. Niet alleen bedrijven, maar ook bijvoorbeeld de zorg, woningbouwcoöperaties, de cultuursector en het onderwijs hebben eigen Governance Codes.

 

Wat doet een toezichthouder?

Corporate governance gaat dus over behoorlijk bestuur en toezicht daarop. Dat toezichthouden is de taak van de, de naam zegt het al, toezichthouder. Verder is de toezichthouder ook klankbord/raadgever en werkgever van de bestuurder (lees directie).

Toezichthouders keuren onder andere beleidsplannen, de begroting en de jaarrekening goed. Daarnaast houden ze toezicht op het beleid, de realisatie van de strategische doelen en op de manier waarop de bestuurder het beleid uitvoert. En tenslotte letten toezichthouders op de risico’s die het halen van de doelen van de organisatie in gevaar brengen.

Een andere belangrijke taak is het optreden als klankbord/raadgever. Samen met de bestuurders reflecteert de toezichthouder op de strategie van de organisatie en op belangrijke operationele beslissingen, zoals grote investeringen. Toezichthouders ondersteunen de bestuurder ook bij het nemen van strategische besluiten, zoals fusies en zij adviseren (gevraagd en ongevraagd) de bestuurder. Bij dit laatste is het wel van belang om niet op de stoel van de bestuurder te gaan zitten. Ieder haar eigen verantwoordelijkheid!

 

Niet op de stoel van de bestuurder zitten

 

En tenslotte bepalen de toezichthouders als werkgever onder andere de vorm en omvang van de topstructuur, houden ze zich bezig met de werving, selectie, benoeming en de schorsing of het ontslag van de bestuurder(s), met het vaststellen van de beloning, de beoordeling van het functioneren van de bestuurders en het zorgen voor continuïteit in het bestuur van de organisatie.

 

Wat zijn de kwaliteiten van de toezichthouder?

Toezichthouders liggen vandaag de dag onder een vergrootglas. Zo riep de Tweede Kamer president-commissaris Jeroen van der Veer van ING op het matje over de voorgestelde salarisverhoging van de topman van de bank. Die salarisverhoging is, vanwege de ophef, niet doorgegaan. Daarom zijn de kwaliteiten van de toezichthouder zo belangrijk. Volgens Bijker en Van der Velde beschikt een goede toezichthouder over de volgende persoonlijke competenties en kwaliteiten:

  • Kritisch en respectvol
  • Beschouwend/reflectief
  • Geïnteresseerd/geëngageerd/ vragen stellen
  • Sensitief met gevoel voor urgenties en relevante details en kan in- en uitzoomen
  • Vermogen om goed te luisteren
  • Teamplayer
  • Verbindend (vooral als voorzitter)

 

Wacht niet met toezichthouden tot je pensioen

 

Daarnaast kijken organisaties ook naar de (bestuurlijke) ervaring van kandidaten. In moderne Raden zitten toezichthouders met verschillende achtergronden, kennis en ervaring. In deze tijd is er veel belangstelling voor toezichthouders met een financiële achtergrond zoals accountants en voor toezichthouders met ervaring in ‘riskmanagement’. Ook een achtergrond in Human Resource Management, of inhoudelijke kennis en ervaring is van waarde. Denk bijvoorbeeld aan kennis van en ervaring met kwaliteitsbeleid. Verder hechten regionale organisaties zoals zorg- of welzijnsorganisaties, steeds vaker aan de kennis van en verbondenheid met de regio. Als je woont of werkt in een regio, heb je vaak een regionaal netwerk en ken je de regionale gevoeligheden. En tenslotte gaat de voorkeur vaak uit naar toezichthouders die actief zijn in het arbeidsproces. Of zoals Bijker zei: “Die met hun voeten in de klei staan.” Wacht dus niet met toezichthouden tot je pensioen!

 

Is er een match?

De bijeenkomst gaf inzicht in de kwaliteiten en competenties die bij de taken en verantwoordelijkheden van de toezichthouder horen. Blijft de vraag over: in hoeverre is er een match tussen de persoonlijke kwaliteiten en competenties van de deelnemers en die van een toezichthouder?

Om die vraag te kunnen beantwoorden deed iedereen voorafgaand aan de bijeenkomst mee aan de online ODC-profielmeting. ODC staat voor Odin Development Compass. Het is een gevalideerd meetinstrument dat inzicht geeft in gedrag, drijfveren en talenten van mensen. Het laat ook zien waar sterke kanten zitten en waar ontwikkelmogelijkheden zijn.

Op basis van de meting kreeg iedereen een persoonlijk profiel en volgde er een algemene uitleg over het lezen van je profiel. Voor iedereen gaf het profiel stof tot nadenken. In het gesprek over de profielen werd duidelijk dat – naast het goed doorgronden van je persoonlijke profiel –de kunst er ook in zit, om de eigen competenties te vertalen naar een aansprekende motivatiebrief, een helder CV en een goed gesprek.

 

Vergroot je kans op succes

Hoe maak je die vertaling van inzicht in eigen competenties naar een aansprekende motivatiebrief en CV? Bijker en Van der Velde hebben de volgende tips:

  • Lees het profiel van de gevraagde toezichthouder goed en leg het naast je eigen persoonlijke profiel. Waar zie je overeenkomsten en waar verschillen?
  • Verdiep je in de organisatie. Kijk op de website, lees de jaarverslagen en beleidsdocumenten en ga bijvoorbeeld eens langs om de sfeer te proeven. Hoe ziet de ontvangsthal eruit? Wat leert jou dat? Bel op en stel vragen. Vraag bijvoorbeeld waardoor de vacature is ontstaan of waar het zwaartepunt in de functie ligt. En noem altijd het telefonisch contact in je brief en in het gesprek. Zo blijf/kom je op het netvlies van je potentiële gesprekspartners. Je komt er ook achter of het zinvol is om te reageren en op die manier voorkom je zinloze inspanning.
  • Snijd je motivatiebrief en CV toe op wat gevraagd wordt. Dat kan betekenen dat je voor diverse sollicitaties, een ander CV moet maken. Kost tijd, maar is de moeite waard. Want zoals Bijker opmerkte: “Niemand komt automatisch bovendrijven.” Het kan ook betekenen dat ervaring van jaren geleden relevant is. Zat je op de middelbare school al in de Leerlingenraad, was je jaren actief in de Scouting en ben je nu actief in de ouderraad op school? Neem het op als het relevant voor de functie is.

 

Niemand komt automatisch bovendrijven 

  • Beantwoord voor jezelf de vraag waarom jij deze functie graag wilt/kunt vervullen? Welke betekenis heeft het voor jou en verwoord dit in je motivatiebrief, CV en in het gesprek.
  • Schrijf je motivatiebrief en CV SMART. Dat wil zeggen zo concreet mogelijk. Vertel vooral wat je bereikt hebt. Wat was jouw opgave en welke resultaten heb je bereikt? Geef voorbeelden.
  • Laat je zien als toezichthouder. Dat kan door bijvoorbeeld betrokkenheid te tonen, vragen te stellen, te reflecteren op jouw eigen functioneren, ontwikkelingen in de sector in een breder perspectief te plaatsen en in te zoomen waar het kan. Boven de materie kunnen staan is misschien wel een van de belangrijkste eigenschappen van een toezichthouder!
  • Vermijd valkuilen als: zenden, ‘name-dropping’ en op de stoel van de bestuurder gaan zitten.

 

Samen werken brengt je altijd verder

Acht november was een inspirerende, leerzame bijeenkomst van de Topzicht Kring, die uitnodigde tot verdere stappen, zo bleek uit de reacties van de deelnemers: “Het was concreet, je kreeg veel input om aan de slag te gaan: het gaf inzicht in toezicht-competenties èn je kreeg met de uitleg op de gemaakte test en het testrapport inzicht in je eigen toezicht-competenties. Het helpt bij het selecteren van vacatures, het aanscherpen van je CV, het motiveren van je sollicitatie. Iedereen kan er nu individueel mee aan de gang. De Topzichtleden zoeken elkaar ook op om individuele uitwerkingen te bespreken en aan te scherpen. Samen werken brengt je altijd verder.”

 

Met dank aan de deelnemers, Helga Bijker en Henk van der Velde van K+V.

 

Lees binnenkort in MAAK! KENNIS het interview met toezichthouder Esther de Vries.