2 minuten lezen

 

Oud zijn in onze samenleving kent twee smaken als we de beelden in de media moeten geloven. Ouderen zijn aftakelende en hulpbehoevende stakkers en veroorzaken het probleem van de vergrijzing. Ofwel: ze zijn lekker vitaal, genieten van hun pensioen en de kleinkinderen en maken de ene cruise na de andere.  

 

In elk geval is onafhankelijk, actief en strak van lijf en leden de culturele norm voor een waardevol leven. In het licht van deze karikaturale voorstelling kwam de vraag in mij op hoe kunstenaars oud worden. Helpen verbeeldingskracht en creativiteit hen zin te geven aan het leven, ook wanneer het niet zo soepel meer loopt? Voor Gerijpte jeugd heb ik vier vrouwen en vier mannen van tussen de 74 en 94 jaar uitgenodigd zich te bezinnen op de weg die ze hebben afgelegd en nog altijd aan het afleggen zijn. Afkomstig uit alle windstreken wonen ze sinds jaar en dag in Gelderland, maar de horizon van hun werk ligt ver voorbij de provinciegrenzen.

 

Hoofdpersonen

De hoofdpersonen zijn:

  • Marianne Haselhoff, beeldend kunstenaar
  • Anne Mie Emons, plantencelbioloog en galeriehouder
  • Loek Klinkhamer, beeldend kunstenaar
  • Eugène Terwindt, beeldend kunstenaar en monumentaal ontwerper
  • Liesbeth Brandt Corstius, kunsthistorica en oud-museumdirecteur
  • Hildegard Ruberg, interieurarchitect
  • Jan van Rossem, kerkmusicus, organist en muziekpedagoog
  • Johan de Haas, schilder

 

Artistieke zelfportretten

Tijdens mijn gesprekken met hen ontvouwde zich een serie artistieke zelfportretten, tegen de achtergrond van het sociaal-culturele leven in Nederland in de tweede helft van de twintigste eeuw tot aan dit moment. Zelfs vroege herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog en de sporen die deze periode bij hen heeft achtergelaten zijn ter sprake gekomen. Ook geven de verhalen inkijkjes in grote maatschappelijke veranderingen die zich vanaf de jaren zestig en zeventig hebben voltrokken, zoals de ontkerkelijking, de hervormingen in het (kunst)onderwijs en de tweede feministische golf. Veranderende rolpatronen van man en vrouw hebben hen op allerlei manieren beroerd. Naast aangrijpende persoonlijke dilemma’s rond het krijgen en opvoeden van kinderen horen we over maatschappelijke vooroordelen die geslecht moesten worden. Marianne Haselhoff vertelt hoe zij, na een rechtszaak, pas als tweede getrouwde kunstenares toegelaten werd tot de Beeldende Kunstenaars Regeling (de bkr, van 1956-1987, waarbij kunstenaars een inkomen kregen van de overheid in ruil voor kunstwerken of diensten). Met een getrouwde vrouw, die straks misschien kinderen krijgt, lopen we te veel risico, kreeg Hildegard Ruberg te horen bij haar afwijzing voor een functie bij de gerenommeerde interieurzaak Hoefsloot.

 

Dat was heavy, hoor.

 

Als medeorganisator van tentoonstellingen met vrouwelijke kunstenaars kwam Liesbeth Brandt Corstius in de vuurlinie terecht: ‘Ik werd opgebeld door zomaar een man: ze moeten jullie allemaal ophangen aan vleeshaken! Dat was heavy, hoor.’

Hoe uiteenlopend hun levens en verhalen ook zijn, bij alle hoofdpersonen is de bezieling herkenbaar waarmee ze – soms tegen de klippen op – kunst blijven maken, anderen laten delen in (hun) kunst of in ieder geval van kunst blijven genieten. Kunst houdt hun geest in beweging. Met hun gedrevenheid en levenservaring vormen zij een inspiratie voor alle generaties. In hun verhalen maken zij duidelijk dat je ondanks en in fysieke pijn, verlieservaringen en het besef van sterfelijkheid levensvreugde kunt ervaren.

 

Omslag Gerijpte jeugd

Gerijpte jeugd. Oudere Gelderse kunstenaars & kunstkenners over wat hen beweegt. Uitgever St. Denken & Scheppen, Arnhem 2018. Vormgeving en omslagbeeld 'Arnhem vanaf Meinerswijk': Frederiek Simons. Kleurenafbeeldingen en fotoportretten (Henny van Roomen). ISBN 978-90-829138-0-4. €17,50 (+ € 2,25 porti). Paperback, 160 pp. Te verkrijgen via bol.comBoekenRoute of rechtstreeks bij ivdspek@xs4all.nl

 

 

Lees verder over vier vrouwelijke fotografen en hun bewogen levens: Futures Past & Present.