Ik sta voor het World Trade Centre (WTC) in Den Haag en kijk omhoog. Daar ergens, in de lucht moet de Polderdaktuin zijn! Een polderdaktuin? Jazeker, een polderdaktuin op het dak van een parkeergarage in het Beatrixkwartier in Den Haag.

 

Ik stap naar binnen en ontmoet landschapsontwerper en bouwkundige Marinka de Kok van Buro Kokmeuleman, de ontwerpers van de Polderdaktuin. "Laten we eerst gaan kijken" zeg ik nieuwsgierig. "Kijk daar is het", wijst De Kok trots. Ik kijk omhoog en zie blauwe lucht. "Nee, hier, recht vooruit." Ik zie wilgen, een vlonder en water ….. op de begane grond. "We staan nu op het dak van de parkeergarage." zegt De Kok. Ach natuurlijk, een polderdaktuin op een ondergrondse parkeergarage!

 

Van architect en advocaat naar landschapsontwerpers

Marinka de Kok en Manja Meuleman noemen zich ‘een soort herintreders’. De Kok studeerde architectuur in Delft en werkte jaren als architect. Na een periode er voor het gezin te zijn geweest, begon het weer te kriebelen. De Kok: “Ik dacht, ik wil weer aan het werk en dan nu iets gaan doen wat ik altijd heb willen doen. En ik wil weer studeren.”

Het werd tuin- en landschapsinrichting aan Hogeschool Van Hall Larenstein in Velp. Daar ontmoette zij Manja Meuleman. Meuleman is van huis uit advocaat en komt uit de vastgoedwereld. Ook zij dacht op een gegeven moment ‘Is dit het nou?’ en besloot het roer om te gooien. De Kok: "Tijdens onze studie bleek dat wij een hele goede click hebben en elkaar goed aanvullen.” Daarom richtten zij in 2010 een bureau voor landschapsinrichting op; sinds 2017 werken zij samen in Buro Kokmeuleman.

 

Echt met je voeten in de klei, daar ben ik goed in.

 

De Kok: "Wij doen de conceptontwikkeling vaak samen. Bedenken samen een idee. Manja is goed in het contact maken en bij elkaar brengen van mensen. Zij kan hen goed duidelijk maken waarom een idee goed is of juist niet. Ik ben meer van de details. Ik werk een ontwerp uit en schets het beeld en doe de detaillering. Ik let er ook op dat de uitvoering klopt met het ontwerp. Dat is mijn architectenachtergrond. Ik kijk of de paaltjes van de vlonder op de juiste plek staan en er precies goed bovenuit steken. Dat is echt met je voeten in de klei. Daar ben ik goed in."

 

Binnen en buiten

Hoewel hun achtergronden en inbreng verschillen, hun drijfveren zijn hetzelfde. De Kok en Meuleman willen de gebouwde omgeving meer verbinden met de buitenruimte en dat op een duurzame manier. In de Polderdaktuin komen deze twee uitgangspunten samen.

 

Het polderdak is een uitvinding van De Dakdokters uit Amsterdam. Het bestaat uit een systeem van kratten op bestaande of nieuwe (platte) daken waarin regenwater kan worden opgeslagen. Dat regenwater kan gecontroleerd worden afgevoerd. Met als voordeel dat na een hevige regenbui niet al het water in één keer het riool belast. Daarmee voorkom je overlopende riolen zoals we de laatste tijd veel zien na hevige regenbuien. Vooral in de bebouwde omgeving is dit een probleem. Daarnaast kun je het water gebruiken voor andere doeleinden zoals irrigatie. Een polderdak kan op verschillende manieren worden afgdekt, bijvoorbeeld met een tuin of een terras of het water kan zichtbaar blijven, bijvoorbeeld in de vorm van een vijver.

 

De Kok en Meuleman integreerden het polderdak in hun ontwerp voor de Polderdaktuin op de parkeergarage van het WTC. De tuin ligt op een binnenplaats omsloten door kantoorgebouwen en woontorens. Alle bewoners en de gebruikers van de kantoren hebben vrije toegang tot de Polderdaktuin. En daarmee realiseerden De Kok en Meuleman hun uitgangspunt: de binnen- en buitenruimte met elkaar verbinden.

De tuin grenst aan het restaurant Mondano van het WTC. Door de grote glazen pui zie je een vijver omgeven door een vlonder die doet denken aan een aanlegsteiger en een stukje polderlandschap met riet, moeras, wilgen en andere ’polderplanten.’ Op de vlonder is een terras van het restaurant waar gegegeten kan worden, even bijgepraat, een kopje koffie gedronken of gewoon even genoten worden van de buitenlucht. En omdat het restaurant openbaar is, kunnen ook buurtbewoners terecht.

 

 

Hollandse polder als inspiratiebron

Voor de inrichting van de tuin gebruikten De Kok en Meuleman de Hollandse polder als inspiratiebron: met het water, het riet en de wilgen. De Kok: “ Wij komen allebei uit de buurt van Leiden, uit dat uitgestrekte poldergebied. De polder, dat is voor ons allebei een soort van thuiskomen.

 

De polder, dat is voor ons allebei een soort van thuiskomen.

 

Daarnaast vonden wij het goed passen in dit internationale gebied van Den Haag. Het WTC heeft bijvoorbeeld hier de Nieuwjaarsreceptie gegeven. Dan komen ook veel internationale gasten zoals ambassadeurs. Dan is het leuk om zoiets typisch Nederlands te laten zien.”

 

Duurzaamheid

De Kok: “Het ontwerp is duurzaam, natuurlijk door de keuze voor het polderdak. De omliggende panden zijn, zoals het heet ‘losgekoppeld’ van het riool. Dat betekent dat het hemelwater, de regen, via de daken in de vijver en het moeras komt. Ook de bodem houdt het water vast en er vindt verdamping plaats. Als er dan toch nog ‘overtollig’ water is, gaat dat terug in het riool. De Dakdokters hebben een ingenieus systeem bedacht om in te kunnen schatten hoeveel regenwater gaat vallen. Ziet het er naar uit dat er heel veel gaat vallen, dan wordt het waterpeil verlaagd, zodat de vijver niet overstroomt.

Ook onze keuze van de harde materialen en de beplanting is duurzaam. Voor de vlonder gebruikten we duurzaam FSC hout, voor de verlichting LED lampen en de planten en bomen zijn inheems. We hopen natuurlijk dat de tuin – wanneer alles groeit en bloeit - vogels, vlinders en insecten zal lokken. Samen met vrijwilligers van Duurzaam Den Haag, een onafhankelijke stichting die duurzame initiatieven van Haagse bewoners en ondernemers steunt, gaan we nestkastjes ophangen.“

 

Alle neuzen dezelfde kant op

De Kok: “We hebben deze opdracht gekregen van Bouwinvest, de eigenaar van deze panden. Bouwinvest maakt veel werk van duurzaamheid. WTC Office, de bedrijven in het WTCgebouw, de uitbaters van restaurant Mondano, NH Hotel en de bewoners van de woontorens hebben we benaderd tijdens de inventarisatie- en analysefase. We kregen de opdracht in 2015 en we zijn ruim een jaar bezig geweest om er voor te zorgen dat alle neuzen dezelfde kant op stonden.

 

Als je goed luistert naar opmerkingen en ideeën van betrokkenen, dan zit de oplossing al heel vaak in hun eigen verhaal. 

 

Dat is ons gelukt door veel en goed te luisteren en door het gesprek aan te gaan. En natuurlijk door enthousiast te zijn over wat je doet, door voorbeelden te laten zien. We hebben de bewoners van de flats zelfs meegenomen naar het gebied dat ons referentiekader was bij het ontwerpen. Ik denk altijd dat de kracht zit in goed luisteren naar mensen om je heen. Daar filter je vaak uit wat ze willen. Als je goed luistert naar de opmerkingen en ideeën van betrokkenen, dan zit de oplossing al heel vaak in hun eigen verhaal.”

 

Trots

Gevraagd naar waar zij het meest trots op is, antwoordt De Kok: “ Dat we iedereen meekregen en dat de uitgangspunten van ons ontwerp overeind zijn gebleven. Daarnaast zijn we binnen het budget en binnen de tijdsplanning gebleven. Daar ben ik heel trots op.

Het is de eerste keer dat wij een project van idee tot en met de realisatie hebben uitgevoerd. We hebben ook een onderhoudsplan gemaakt en het onderhoud maakt deel uit van de servicekosten. De uitvoering wordt gedaan door een hovenier uit de omgeving. Zo blijven bewoners en gebruikers van de kantoren betrokken bij de Polderdaktuin.”

De Kok en Meuleman zijn dus tevreden over het proces en over het resultaat van hun project. Was er dan niets waarover ze zich zorgen maakten? De Kok hoeft niet lang na te denken als ik haar vraag wat haar ergste nachtmerrie was tijdens de uitvoering van het project. “Dat het zou kunnen gaan lekken! Dat is toch je eerste gedachte bij een vijver op een dak!“

 

Inspiratie voor de toekomst

Met de opening van de Polderdaktuin door burgemeester Pauline Krikke in januari 2018 is het project voor De Kok en Meuleman definitief afgerond. Wat zijn hun toekomstplannen? De Kok: “Dit project heeft een boost gegeven aan onze eigen kennis en kunde. We hebben laten zien dat wij het hele proces beheersen: van idee tot en met de uitvoering. Dat is in ons vakgebied best uniek. Vaak maak je als landschapsarchitect een ontwerp en moet je de (begeleiding) van de uitvoering over laten aan anderen, een aannemer bijvoorbeeld of een hovenier. En we hebben laten zien dat duurzaamheid niet alleen een mooi woord is, maar dat het integraal onderdeel uitmaakt van een ontwerp. Zichtbaar in de ‘harde’ materialen zoals de verlichting, het hout, de waterberging én in de ‘zachtere’ kant: de inheemse beplanting en door de verbinding van de buiten- en binnenruimte die mensen in staat stelt elkaar te ontmoeten in de buitenruimte. Een soort ‘sociale duurzaamheid’. Vaak zie je in de gebouwde omgeving dat de buitenruimte er ‘tegenaangeplakt’ zit; er niet echt onderdeel van uit maakt. Met deze Polderdaktuin en het proces er naar toe, laten we zien dat het anders kan. “