6 minuten lezen

In het jaar dat wij in Nederland 100 jaar Vrouwenkiesrecht vieren, bezoekt Michelle Obama Amsterdam. In een bruisend Ziggo Dome deelt zij haar levensverhaal met 17.000 mensen- meest vrouwen. Zij roept op om meer verhalen te delen en elkaar zo te steunen. Verhalen staan ook centraal in de expositie Strijd! 100 jaar vrouwenkiesrecht in het Groninger Museum. Mineke Bosch (hoogleraar moderne geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen) en Egge Knol (conservator geschiedenis Groninger Museum) stelden de tentoonstelling samen.

 

Op 9 mei 2019 is het precies 100 jaar geleden dat de Tweede Kamer instemde met een wijziging van de Kieswet. Vrouwen en mannen zijn voortaan gelijk als het gaat om stemrecht. De originele tekst is te zien op de tentoonstelling in Groningen. Eén A4tje waarin staat dat de wet op drie plaatsen aangepast wordt. In twee artikelen vervalt het woord ‘mannelijk’ en in één artikel wordt ‘mannen’ vervangen door ‘personen’. Dat is het. Aan dat ene A4tje gaat echter een jarenlange strijd vooraf. Het is het verhaal van deze strijd en vooral van de vrouwen die hem voeren, dat Mineke Bosch wil vertellen.

 

Massabeweging

Dat verhaal gaat niet alleen over bekende vrouwen als Aletta Jacobs. Het gaat vooral over de tienduizenden vrouwen die zich sinds het einde van de negentiende eeuw inzetten voor het vrouwenkiesrecht. Het is, zo stelt Bosch nadrukkelijk, geen elitaire beweging, maar een massabeweging, van onderop opgebouwd en gedragen door vrouwen uit alle lagen van de bevolking. Vrouwen die elke dag te maken hebben met ongelijke betaling of niet kunnen scheiden omdat de wet dat verbiedt.

 

Mw. Huizenga-Onnekes. Ten Boer. Vrouwenkiesrecht. Groninger Museum Vaandel Ten Boer. Vrouwenkiesrecht. Groninger Museum  

Eilina Johanna Huizenga-Onnekes, 1918.  Het Vaandel van de Afdeling Ten Boer van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht. (Particuliere Collectie)

 

Het is ook een goed gestructureerde beweging. Vanaf de oprichting in 1894 heeft bijvoorbeeld de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht actieve afdelingen in het hele land. In Ten Boer (provincie Groningen) is mevrouw Huizenga-Onnekes, domineesdochter en getrouwd met een boerenzoon, de drijvende kracht. Voor het Volkspetitionnement (1914) voor gelijkstelling van mannen en vrouwen in de Grondwet, loopt zij stad en land af om handtekeningen te verzamelen, zo blijkt uit haar notulenschrift. Uiteindelijk wordt het Petitionnement (7660 lijsten met 164.696 handtekeningen ) in 1915 aangeboden aan het kabinet Cort van der Linden. Maar onder andere door WO I, verandert er voor vrouwen niets.

 

Democratisering

De vrouwen strijden voor meer dan het recht te mogen stemmen, zegt Bosch. “Zij stellen voor het eerst genderverhoudingen ter discussie. Zij vinden dat vrouwen ook politiek zeggenschap moeten krijgen. Zij moeten kunnen meebeslissen over wat er in de staat en in de samenleving gebeurt als het gaat om onderwijs, arbeids-en huwelijkswetgeving.“ Het kiesrecht zien deze vrouwen als eerste stap op weg naar een gelijke positie van vrouwen in alle geledingen van de maatschappij.

 

Mannelijke feministen

Dat de strijd voor vrouwenkiesrecht een breed draagvlak heeft, blijkt ook uit het feit dat mannen zich openlijk inzetten voor die strijd. Zo zijn Frans Kehrer, echtgenoot van Cornelia Kehrer-Stuart, lid van het hoofdbestuur van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht, en Carel Victor Gerritsen (echtgenoot van Aletta Jacobs)  misschien wel de eerste mannelijke feministen. In 1909 is Kehrer betrokken bij de oprichting van de Nederlandse Mannenbond voor Vrouwenkiesrecht; later is hij voorzitter van deze Bond.

 

F. Kehrer. Vrouwenkiesrecht. Groninger Museum C. Kehrer-Stuart. Vrouwenkiesrecht. Groninger Museum

Frans Frederik Wilhelm Kehrer en Cornelia Frederica Kehrer-Stuart (Onbekende schilder)

 

De leden van de Bond zetten zich in om andere mannen te overtuigen van het belang van een gelijke positie van vrouwen. Dat doen zij onder andere door het schrijven van pamfletten waarin zij bestaande vooroordelen tegen vrouwen ontkrachten. Verder doen de leden ook mee aan de demonstraties, aan het Volkspetitionnement en organiseren zij debatavonden. Als in 1919 het vrouwenkiesrecht een feit is, heffen zij de Bond op.

 

Internationale solidariteit

Wereldwijd voeren vrouwen en mannen strijd voor het kiesrecht. Nederlandse vertegenwoordigers spelen een belangrijke rol in de internationale bewegingen. De vrouwen in de Wereldbond voor Vrouwenkiesrecht; de mannen in de Internationale Mannenbond voor Vrouwenkiesrecht. Jacobs en andere vrouwen gaan naar internationale congressen, waar zij ideeën uitwisselen, werkbare strategieën bespreken, materialen delen en elkaar een hart onder de riem steken om de strijd vol te houden.

De onderlinge solidariteit en vriendschap blijken ook uit de tentoongestelde pagina’s uit het Liber Amicarum (een vriendenboek) voor de Amerikaanse voorvechter van vrouwenkiesrecht, Carrie Chapman Catt. Zij krijgt dit boek voor haar zeventigste verjaardag in 1929 van haar kiesrechtvriendinnen uit de hele wereld. Jacobs schrijft bij een foto van hen beiden:

 

What a time between then and now. How young and energetic we both were. I feel as old as Methusalem now and as weak as a chicken. The only thing that interest me now, is how it will be in the world after, the world of the spirits. If there will exist equality of sexes. I hope not! If there was, it would be too dull. You would sure find enough to do; spirits always quarrel.

 

Dikke huid

Die onderlinge steun en solidariteit is hard nodig. Gaat in Nederland de strijd nog min of meer geweldloos; in bijvoorbeeld het Verenigd Koninkrijk is dat anders. Daar worden vrouwen gearresteerd tijdens betogingen, ontslagen door hun werkgevers en soms zelfs door hun man of ouders uit huis gezet. Maar ook  in Nederland is er veel kritiek, van vrouwen én mannen. De Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht heeft zelfs een betaalde propagandist in dienst om tegenstanders op de hak te nemen in humoristische prenten en teksten.

 

Spotprent Vrouwenkiesrecht Groninger Museum

'Sinter-Cort (van der Linden)' deelt cadeaus uit. Aletta Jacobs (rechtsonder) krijgt letterlijk 'NIKS'.

(Johan Braakensiek. Sinter-Cort, gepubliceerd in De Amsterdammer 2 december 1916

Collectie IISG, Amsterdam)

Inspiratie

In de Ziggo Dome is ‘Inspiratie’ het buzzwoord. Michelle Obama inspireert mensen over de hele wereld met haar verhaal. Het laat opvallende parallellen zien met de strijd 100 jaar geleden. Zij vertelt hoe frustrerend het is je potentie niet waar te kunnen maken alleen omdat je een andere huidskleur hebt. Over de steun van haar vader die haar in alle opzichten gelijk stelde aan haar broer. Ze noemt haar vader een belangrijk rolmodel. En over de dikke huid die ook zij moe(s)t hebben. In de campagnes voor het presidentschap wordt zij vaak afgeschilderd als een ‘angry black woman’. Soms moet je een tegengeluid laten horen, zegt ze: '” Stop. Stop, laat me met rust. Gun mij mijn stem, mijn mening, laat me meedoen, hou me niet tegen.'" Haar oproep om verhalen te delen, vindt veel weerklank in de zaal. Hoe meer diverse verhalen, hoe meer mensen zich herkennen en geïnspireerd worden.

 

Soms moet je een tegengeluid laten horen.

 

Ook Bosch hoopt dat het verhaal van de strijd om vrouwenkiesrecht een inspiratiebron is voor mensen in deze tijd. “Het is een goed voorbeeld van hoe een buitenparlementaire beweging iets gedaan kan krijgen.”  Zij lijkt in haar opzet geslaagd: “Toen ik het boek waarop de tentoonstelling gebaseerd is, liet lezen aan een vriend betrokken bij de Groninger bodembeweging, was zijn reactie: ‘Voor mij is dit zo enorm stimulerend; zo inspirerend hoe die vrouwen, zonder enige machtsbasis uiteindelijk dat doel hebben bereikt.’ “

Ook jonge bezoekers van de tentoonstelling voelen zich aangesproken door de verhalen. “Ik vind het inspirerend te zien dat je een beweging op gang kunt krijgen. Ik merk dat jonge vrouwen in mijn omgeving er niet zo mee bezig zijn. Emancipatie en feminisme zijn bijna vieze woorden. Veel jonge vrouwen voelen zich niet beperkt en komen niet in actie. Aan de ene kant is het nu makkelijker om mensen te mobiliseren bijvoorbeeld door de sociale media. Je kunt nu makkelijk iets ‘liken’, maar je hoeft er verder niet voor in actie te komen. Vroeger moest je erop uit; moest je wel ergens voor staan.”

 

 

Lees ook over de koehandel rond het Vrouwenkiesrecht!