In mijn onderzoek concentreer ik me op de vrouwen die een beurs hebben gekregen van het Fonds Dr Catharine van Tussenbroek (CvT-fonds). Toch zijn er ook interessante vrouwen in het VVAO archief over het Catharine van Tussenbroekfonds die buiten de categorie bursalen vallen. Soms omdat hun aanvraag net niet in de criteria past – zoals bijvoorbeeld filmacademiestudent Jet Homoet, die in 1988 een aanvraag doet, maar vanwege haar HBO-opleiding niet in aanmerking komt. Ze is toch in het Verenigd Koninkrijk de filmopleiding gaan doen. 

 

Unieke stage in Ghana

Eén van de anderen die wél in aanmerking kwam is Evelien Eshuis, die later lid van de Tweede Kamer werd. Als vijfdejaars andragologie aan de Politieke en Sociale Fakulteit van de Universiteit van Amsterdam heeft ze een 'unieke mogelijkheid voor stage' in Ghana gekregen. Samen met een studiegenoot kan ze zes maanden onderzoek doen bij een Nederlandse professor die vanuit het HaagseInstitute for Social Studies werkt aan de Universiteit van Cape Coast. Deze geweldige kans om met een goed wetenschappelijk project in een ontwikkelingsland ervaring op te doen 'hebben wij met beide handen aangegrepen', schrijft ze in haar aanvraag. Het onderdak van mei tot november 1968  is geregeld. Alleen het bedrag van duizend gulden voor de reis mist nog, dat vraagt ze bij het CvT-fonds aan. Op 1 mei 1968 schrijft ze een briefje aan de secretaris Renée Kotting-Menko dat ze met 'dank voor de welwillendheid' het verzoek om financiële steun terugtrekt omdat ze inmiddels andere financiering heeft gevonden.

 

Evelien Eshuis

Het toeval wil dat ongeveer in de week dat haar naam in het archief opduikt, ik vanuit een andere opdracht Evelien Eshuis een hele dag ga interviewen. En jawel, de cameravrouw is Jet Homoet. Atria heeft een langer lopend Oral History project en Jet en ik leggen het levensverhaal vast van vijf vrouwen die actief waren in de lesbische vrouwenbeweging van de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw. Clips van deze interviews zijn online te bekijken op het YouTubekanaal van Atria onder de titel 'Moving Lesbians'. Evelien Eshuis reflecteert tijdens dat interview ook op de ervaringen in Ghana. 

 

Wereld veranderen begint dicht bij huis

Eshuis vond haar stage 'echt héél erg indrukwekkend'. Ze woonde een half jaar in Ghana op een campus en werkte aan een zwarte universiteit aan een onderzoeksproject over schoolverlaters. Ze sprak met hulp van mede-studenten met ouders, leraren en kinderen die naar het voortgezet onderwijs waren gegaan. 'Het is zo’n universeel herkenbaar probleem.[…] Die kinderen waren naar een secondary school geweest. De eerste in de familie, die hogerop zouden kunnen komen. Maar ze  kwamen niet aan passend werk. Hun ouders hadden in hen geïnvesteerd. Zij konden niet maar zo makkelijk zeggen van: “Nou, het is niet gelukt. Ik krijg geen werk”. Dus waren ze eerst lang werkeloos, voordat iedereen stilzwijgend accepteert, dat het niet anders is, dat je dus terugkomt en dat je dus gewoon in de landbouw gaat. [...] Ik vond het wel toen, heel onthullend en onthutsend, dat de wereld zo in elkaar zit. Maar ik merkte ook heel snel, hoe je vanuit je eigen oplossingen denkt. […] Dat zij ook tradities hebben[...] Die wereld is veel ingewikkelder, dan wij met onze naïeve koppen dachten. Toen concludeerde ik: “Als je de wereld wilt veranderen, moet je toch dichter bij huis beginnen. Begin dan maar in Nederland”. Dus toen ben ik ook echt actief gaan nadenken over lid worden van een politieke partij en intussen begon het feminisme ook op te komen, dus er waren dingen hier te doen.’

Eshuis werd opbouwwerker in een Amsterdamse buurt en van 1982 tot 1986 lid van de Tweede Kamer voor de CPN (Communistische Partij Nederland) en het eerste Kamerlid dat open was over haar homoseksualiteit.

 

Reisbeurzen

Verreweg de meeste beurzen die het Catharine van Tussenbroekfonds de afgelopen negentig jaar heeft verstrekt zijn reisbeurzen. Van 686 bursalen is de reisbestemming bekend. 52 bleven in Nederland. Tweehonderd vrouwen reisden naar de Verenigde Staten, 365 binnen Europa. Met de reisbeurs heeft het CvT-fonds een belangrijke niche te pakken, waardoor het ook met een relatief klein bedrag het verschil kan maken. Niet alleen doen onderzoekers in het buitenland nieuwe ideeën op, maar ook bevordert een verblijf over de grens vaak zelfreflectie en het zelfvertrouwen. Veel bursalen presenteren hun onderzoek dankzij de reisbeurs op een internationaal congres, waardoor belangrijke contacten voor toekomstige samenwerking kunnen worden gelegd. Eveline Eshuis is niet meegeteld met de 48 vrouwen die hun beurs voor een reis naar Afrika gebruikten.