5 minuten lezen

 

 

Wie nog nooit bij Bessensap in de Rode Hoed geweest is, zal niet goed begrijpen wat Bessensap is. Het heeft niets te maken met culinair koken, maar alles met wetenschap. Het thema is dit jaar Popularisering van de wetenschap. Of zoals dagvoorzitter Dolf Jansen, cabaretier én criminoloog, het noemde: Populariseringswetenschap. En struikelde daarbij over zijn eigen tong. De Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) organiseert deze happening jaarlijks, waarbij ook de Stevin- en Spinozapremies worden toegekend voor innovatief en maatschappelijk relevant wetenschappelijk onderzoek.

 

Omdat het deze keer duidelijk ging om communicatie van wetenschap naar het publiek was de mede-organisator de Vereniging voor Wetenschapsjournalistiek en –communicatie Nederland (VWN). Nog even over Bessensap: de titel is afkomstig van een gedicht van Daan Zonderland uit de bundel 'De blikken fluit' (1948):

 

Er was eens een professor

Die at betonnen pap

Dat deed hij niet uit honger

Maar voor de wetenschap

Zijn vrouw stond luid te huilen

En riep bij ied're hap:

 

'Ach, Hendrik neem tenminste

Een beetje Bessensap'.

 

 

Vrouwen

Dolf Jansen merkte het op in zijn opening- en later afsluiting: het publiek bestond overwegend uit vrouwen. En dat was inderdaad opvallend. Of er nu zoveel meer vrouwen in de wetenschapsjournalistiek en communicatie werken? Dat zou best eens kunnen. Bij de 33 presentaties en workshops waren in ieder geval ook mannelijke sprekers.

Opvallend was verder dat er veel medische en technische onderwerpen aan de orde kwamen. In de afgewezen voorstellen, stonden meer onderwerpen uit de alfa- en gammawetenschappen zoals presentaties over psychologie, godsdienst, culturele diversiteit, voedingsleer en sociologie. De keuze van de presentaties was bij deze editie van Bessensap wat dat betreft dus nogal eenzijdig.

 

Dolf Jansen, dagvoorzitter bij Bessensap 2019

Dolf Jansen, dagvoorzitter

 

Popularisering

Popularisering werd op deze happening erg breed genomen. Eigenlijk viel er alles onder wat maar te maken had met het publiek meer (emotioneel) te betrekken bij wetenschap. Soms ging het zover dat je het eerder entertainment kunt noemen. Wat dat betreft was Dolf Jansen een passende dagvoorzitter.

Ook de keynote spreker Richard Wiseman, wist vele lachsalvo’s te ontlokken met zijn vermenging van illusionisme en communicatie. Wiseman werd geafficheerd als ‘de enige Britse hoogleraar Public Understanding of Psychology’. Van goochelaar opgeklommen tot TV ster, veelgevraagd schrijver en hoogleraar, gaf hij voorbeelden van het betrekken van publiek waar de wetenschap maar zeer zijdelings tevoorschijn kwam. Maar de toon werd gezet voor een onderhoudende interessante dag.

 

Richard Wiseman keynote speaker bij Bessensap 2019

Richard Wiseman over illusionisme en communicatie

 

 

Bruggenbouwer

Verder op in het programma volgde een paneldiscussie met journalisten die zelf wetenschappelijke onderwerpen in diverse media behandelen. Bart Hettema, documentairemaker bij EénVandaag NPO, Hélène Delhaas, adjunct hoofdredacteur van Margriet en Sanne Groot Koerkamp, de nieuwe hoofdredacteur van Quest kwamen aan het woord. Eigenlijk zou de hoofdredacteur Jim Jansen van New Scientist (het vroegere Natuur & Techniek) hier ook goed gepast hebben. Hij gaf echter een aparte presentatie met als titel ‘Populariseren van wetenschap, een noodzaak voor wetenschapper en journalist’. Daarin betoogde hij dat de wetenschapper haast een plicht heeft onderzoek, bekostigd uit openbare middelen, bij het publiek te brengen. Omgekeerd heeft de wetenschapper ook de voeding en nieuwsgierigheid van de burger nodig om weer verder te onderzoeken. De wetenschapsjournalist staat tussen beiden in, met als groot voorbeeld Chriet Titulaer, die de wetenschap op de televisie populariseerde.

Een hedendaags goed voorbeeld van een populariserende wetenschapper, is Robbert Dijkgraaf. Hij is als fundamenteel wetenschapper in staat het publiek in verschillende media en in eenvoudige taal enthousiast te maken voor wetenschappelijke onderwerpen. Ook Freek Vonk werd genoemd; hij werkt bij de publieksafdeling van Naturalis. En tenslotte de Nobelprijswinnaar voor scheikunde Ben Feringa, die de nanotechnologie dichter bij het publiek brengt. Maar niet alle wetenschappers slagen erin het algemene publiek te bereiken, zodat de wetenschapsjournalist een belangrijke bruggenbouwer is.

 

Publieksgericht communiceren

In de paneldiscussie lag de nadruk op de vraag welke doelgroep men wil bereiken en welk medium daarvoor het meest geschikt is. Hettema gaf aan dat, omdat veel mensen visueel zijn ingesteld, televisie een belangrijk medium is. Hij betreurde het dat bepaalde thema’s onderbelicht blijven wanneer er geen behoorlijke kijkcijfers tegenover staan. Zo had hij al veel eerder over het klimaat willen berichten, maar nu pas is daar een ‘markt’ voor.

 

Paneldiscussie Bessensap 2019

Hettema (links), Delhaas en Groot Koerkamp

 

Groot Koerkamp betoogde dat Quest vooral vraaggericht werkt. Als lezers van de digitale of papieren versie van Quest laten weten bepaalde onderwerpen interessant te vinden, dan komen die in het blad. Het is volgens Groot Koerkamp noodzakelijk om voeling te houden met wat er speelt in de samenleving.

Het blad Margriet is meer gericht op een vrouwelijk publiek. Ook Margriet kent een papieren en een digitale versie. Actuele onderwerpen worden opgepakt, maar het gedrukte tijdschrift heeft een langere voorbereidingstijd nodig dan de digitale versie. Die laatste is dus actueler. Het blad is veel maatschappelijker geworden dan vroeger doordat vrouwen zich meer in de maatschappij bewegen.

De panelleden benadrukten dat wetenschappers meer moeten oefenen in publieksgericht communiceren. Hettema pleitte voor meer aandacht in het wetenschappelijk onderwijs voor communicatie met publiek en het geven van onderwijs zou volgens hem veel zwaarder moeten meewegen in een wetenschappelijke carrière.

 

Divers en maatschappelijk relevant

Bessensap bewijst dat de wetenschap niet meer zo geïsoleerd staat als een halve eeuw geleden. Vanaf de jaren ’70 is de wetenschap meer divers en maatschappelijk relevanter geworden. Dit onder andere onder invloed van de studentenbeweging, de tweede feministische golf en de homobeweging. De laatste jaren is er ook meer belangstelling voor culturele diversiteit. Je ziet deze veranderingen terug in de aangescherpte eisen van overheid en subsidieverstrekkers. Een nadeel van deze ontwikkeling kan zijn dat fundamenteel wetenschappelijk onderzoek weggezet wordt als minder relevant. Echter, juist zuiver wetenschappelijk onderzoek kan op lange termijn tot verrassende resultaten leiden die wel degelijk van belang zijn voor onze samenleving. Daarom is het belangrijk dit type onderzoek via de wetenschapsjournalistiek en andere vormen van publieksgerichte communicatie te blijven uitdragen. Het thema van Bessensap 2019 is dus goed gekozen.