De New York Times International van 20 juli 2017 bracht een verhaal over een opmerkelijke vrouw die een heel bijzonder huis bouwde. Echt iets voor de lezers van MAAK! kennis van de VVAO, dacht Joanna Schopman.

Frances Gabe, uitvinder

In december 2016 overlijdt Frances Gabe op 101 jarige leeftijd. Ze wordt geboren in 1915 in Idaho in de VS als dochter van een architect.  Als kind vergezelt ze haar vader vaak en leert al doende veel over het vak. Daarnaast leert ze veel bouwers kennen, wat haar later goed van pas komt. Ze gaat als tiener naar de Girls Polytechnic High School waar ze als zestienjarige haar diploma haalt als juwelier en keramist. Op haar zeventiende trouwt ze en samen met haar man runt ze een reparatiebedrijf.  Ze scheidt van hem en gaat met haar twee kinderen in een trailer op haar eigen stuk grond wonen. Het huishoudelijke werk dat haar dagelijks wacht, haat ze.  Ze ziet het als oneindig en ondankbaar en is boos dat dit lot voornamelijk vrouwen treft.
Ze komt op het idee om een huis te bouwen dat zichzelf schoonmaakt. Door haar kennis van bouwen, haar netwerk van bouwers en grote inzet, lukt het haar haar eigen zelfreinigende bungalow te voltooien. Dit proces vergt jaren.
De verhouding met haar buren wordt er in die tijd niet beter op. Ze heeft een paar grote honden, laat jarenlang een cementmolen naast haar huis staan en heeft de gewoonte vaak naakt buiten te werken, zeker toen ze nog jonger was. Haar temperament is explosief. In hoeverre dit alles het uitdragen van het concept van zelfreinigende huizen en dorpen in het volgende stadium heeft tegengewerkt is moeilijk te zeggen.
Een groot probleem tijdens en na de bouw is, dat ze weinig geld heeft, terwijl ze materialen moet kopen en haar 68 verschillende patenten moet vast leggen en beschermen.


Het zelfreinigende huis

Desondanks slaagt ze er in 1980 in de bungalow te bouwen van wat wij, 2 B blokken noemen. Toen die klaar was omschreef The Weekend Australian het huis als één grote afwasmachine.

Lopend onder een paraplu kan ze in iedere kamer op een knop drukken, waarna er een nevel van zeepsop over muren en vloer gesprayd wordt, waarna een tweede spray het eigenlijke schoonmaakwerk doet. Daarna wordt met warme lucht de kamer droog geblazen. Om dit mogelijk te maken, lopen de vloeren, niet zichtbaar overigens, enigszins af zodat het vocht weg kan lopen. Om de vloeren te beschermen, zijn deze met veel lagen jachtlak waterdicht gemaakt. Het sop wordt door het hondenhok afgevoerd, zodat ook de honden worden gewassen.

In de slaapkamer wordt een waterdichte hoes over haar bed getrokken om het te beschermen tijdens de schoonmaakbeurt. Ook de coating hiervoor heeft ze zelf uitgevonden. Voor de was ontwerpt ze een goed gesealde kast waarin kleerhangers met de vuile was worden gehangen. Met sop en waterstralen wordt de was schoongemaakt en met warme lucht droog geblazen, waarna ze, door aan een ketting te trekken, de schone was in een schone kast kan trekken.  De vuile vaat gaat in een kast met gazen ”planken” waar ze worden gewassen en gedroogd. Bad, toilet en aanrecht, alles is zelfreinigend.  Haar schilderijen zijn gecoat, snuisterijen in glazen vitrines gezet, papieren worden in waterdichte dozen bewaard. Haar boeken krijgen waterdichte omslagen en elektrische objecten worden waterdicht afgedekt. Een schoon en opgeruimd huis dus!


Veel aandacht maar geen blijvend succes

In eerste instantie krijgt ze met haar zelfreinigende huis veel aandacht van de media, hoewel veel vrouwen er zeer afwijzend tegenover staan. Wat is hun taak nog, wanneer het huis zichzelf schoonhoudt?

Gabe zelf droomt van hele zelfreinigende dorpen. Het loopt anders. Niemand wil zo’n huis en de enige manier om geld te verdienen, is het rondleiden van groepen vrouwen, die dat vreemde huis weleens willen bekijken. Maar het aantal rondleidingen wordt langzamerhand minder waardoor ze niet meer voldoende geld heeft om haar octrooien te beschermen en deze vervallen dan ook in 2002. (1982 US Patent 4,428,085). Daarna verwordt het schoonste huis tot een slordig volgepakt en verwaarloosd huis. Haar kinderen sterven voor haar en rond 2009 dwingen haar kleinkinderen haar naar een verpleeghuis te gaan, waar ze zich temperamentvol “kicking and screaming” maar zonder effect, tegen verzet.

Haar huis werd later aan een soort hippie verkocht, maar zelfreinigend was het toen niet meer.


Frances Gabe verdient aandacht om haar originaliteit en haar technisch kunnen
Voor zichzelf en, naar ze hoopte, voor alle vrouwen, probeerde ze het leven te verlichten. Helaas zagen veel vrouwen en de mensen om haar heen haar als vreemd of gestoord.

In 1982 stelde Erna Bombech in haar column, dat Gabe een nieuw gezicht op Mount Rushmore zou moeten krijgen als verdienste voor haar uitvinding van het zelfreinigende huis. Maar zij was blijkbaar een uitzondering die zag dat Gabe de last van vrouwen daadwerkelijk trachtte te verlichten.


Nieuwe poging?

Nu in 2017 vraag ik me af hoe het had kunnen aflopen als Frances niet zo’n lastige vrouw was geweest, die haar omgeving irriteerde door gedrag en tegendraads denken en doen. Wat als een man in die tijd dit idee had uitgewerkt? Misschien had hij wel een monument voor verdiensten gekregen.

Wat zonde toch, dat zo’n geweldig idee nooit een kans heeft gekregen, want ik denk dat veel vrouwen, en tegenwoordig ook mannen, de boosheid over het altijd maar weer wassen en schoonmaken nog steeds herkennen. We hunkeren immers allemaal naar nooit meer schoonmaken! Zonder dat schoonmaken blijft er nog meer dan voldoende werk over.

Is er geen VVAO-architect of ingenieur die dit idee van een zelfreinigend huis naar 2017-maatstaven, nieuw leven in kan blazen?  Je zou voor mij, en waarschijnlijk vele anderen, de allergrootste moderne heldin worden!