6 minuten lezen

 

Op 8 maart 2017 organiseerde de cirkel Internationaal van de VVAO, Internationale Vrouwendag. Daar sprak Peninah Nthenya Musyimi over haar Safe Spaces Organization in de sloppenwijken van Nairobi. Jeannette Roelse, gepensioneerd kinderarts en lid van de cirkel Internationaal, is gegrepen door de missie van Safe Spaces: op een veilige plek, via educatie, jonge meiden de kans geven zich verder te ontwikkelen. In april 2019 was ze op werkbezoek in Nairobi om met de meiden en de staf van de Safe Spaces Organization het programma over Reproductive Health Hygiene een nieuwe impuls te geven.

 

Bevoorrechte positie

Als kinderarts zag Roelse hoe kwetsbaar jonge kinderen kunnen zijn, als onderzoeker de waarde van kennisontwikkeling en als opleider de kracht van educatie. Terugkijkend beseft ze ook hoe bevoorrecht ze is door op te groeien in een gezin waar studeren mogelijk was, ook voor een meisje geboren net na de Tweede Wereldoorlog. Alleen studeren in Amsterdam, waar ze haar zinnen op had gezet, ging haar ouders te ver. Het werd Groningen.

 


Jeannette Roelse bij Safe Spaces Nairobi

Jeannette Roelse in Nairobi

 

De studie, haar promotie, de combinatie van onderzoek en het werken in de kliniek gaven haar de mogelijkheid haar droom te verwezenlijken: vroege opsporing via de hielprik van taaislijmziekte (Cystic Fibrosis, meestal afgekort tot CF). In 2011 was dat een feit. Ze zegt bescheiden dat ze dat natuurlijk niet alleen heeft gedaan, maar uit de toelichting bij de uitreiking van het koninklijk lintje in 2019, blijkt wel hoe volhardend ze was, hoe veel barrières ze overwon en hoeveel tijd ze besteedde aan het verwezenlijken van haar droom.

 

Meiden een venster op de wereld geven

Het is dat doorzettingsvermogen en de wil om iets te bereiken dat Roelse herkent in de meiden van Safe Spaces. ‘Ik sprak daar met jonge meiden die duidelijk wisten wat ze wilden: eerst naar school, dan een baan en dan kinderen krijgen. Zodra je meisjes door onderwijs een venster op de wereld geeft, zien ze dat het beter kan.’

Onderzoek van onder andere de Wereldbank laat zien dat onderwijs na de lagere school, belangrijk is voor de kansen van meisjes. Het leidt tot minder zwangerschappen, minder kind-huwelijken en minder gezondheidsproblemen zoals HIV en AIDS. Daarnaast brengt het meer werkgelegenheid omdat meisjes en vrouwen een eigen bedrijf beginnen of bijvoorbeeld zelf groenten verbouwen en die verkopen op de markt. Roelse: ‘Educatie van meisjes in ontwikkelingslanden is zo belangrijk, zeker in deze tijd van massa-immigratie.’

 

P. Musyimi Safe Spaces Nairobi

Peninah Nthenya Musyimi in haar kantoor bij Safe Spaces

 

Sinds 2017 ondersteunt de VVAO Safe Spaces financieel met een jaarlijkse donatie (tot en met 2020). Daarnaast ontstond het idee bij de leden van de cirkel Internationaal om ook de expertise van VVAO-leden te delen. Met behoud van de kracht van Safe Spaces: peer education. Oudere meiden brengen hun opgedane kennis en ervaring over aan jongere meisjes. Of zoals Musyimi het zelf zegt: ‘Each one, teach one.’

 

Each one, teach one.

 

Roelse bood aan een werkbezoek aan Nairobi mee voor te bereiden om daar met de staf de ondersteuningsplannen verder uit te werken. Het thema Reproductive Health & Hygiene stond daarbij hoog op de agenda. ‘In de sloppenwijken heeft niemand veel kansen, maar meisjes al helemaal niet. Als het over opleiding gaat, gaan jongens altijd voor. Meisjes gaan toch trouwen. De kans om weg te komen is voor hen heel klein. En jonge kinderen maken daar van alles mee; extreme armoede en veel (seksueel) geweld.’

 

Sloppenwijk bij Safe Spaces Nairobi

Sloppenwijk Mathare langs de Nairobi rivier

 

 

Reproductive Health & Hygiene

Het programma Reproductive Health & Hygiene was en is het startpunt voor Safe Spaces. Immers, wil je meisjes echt in hun kracht zetten, dan is kennis over het eigen lichaam, over seksualiteit, het voorkomen van ongewenste zwangerschappen en seksueel overdraagbare aandoeningen, onmisbaar. Daarnaast maakt het programma ook taboes en mythes over seksualiteit bespreekbaar. Roelse: ‘Veel meisjes gaan niet naar school wanneer zij menstrueren. Bij Safe Spaces is er maandverband voor ze. Zelf kunnen ze dat vaak niet betalen. En er zijn ook toiletten voor de meiden.’

 

Gebouw Safe Spaces Nairobi

Safe Spaces in Nairobi

 

Girls’ Choice

Als kinderarts weet Roelse natuurlijk wel het een en ander over gezondheid en ziekte, maar wat betreft seksuele gezondheid en weerbaarheid heeft ze, zoals ze zelf zegt, minder expertise. Zij ging te rade bij haar dochter, destijds werkzaam bij het AIDS Fonds en kwam via haar in contact met Rutgers, Kenniscentrum Seksualiteit. Daar raadde men haar twee methodieken aan: Girls’ Choice, een Engelstalig bordspel over seksuele weerbaarheid voor meisjes van 8-13 jaar en van 13-18 jaar en The World Starts with Me, een in Oeganda ontwikkeld Engelstalig programma voor oudere meiden (12-19 jaar) dat seksuele en relationele vorming combineert met het aanleren van computervaardigheden.

 

It gives courage to express how you think.

 

Roelse: ‘In overleg met Peninah besloten we in ieder geval Girls’ Choice mee te nemen naar Nairobi om dit uit te proberen. Zij wil heel graag dat ook jonge kinderen weerbaar worden en Girls’ Choice is juist bedoeld voor die groep. De meisjes krijgen op kaartjes allerlei vragen en opdrachten over seksualiteit en relaties. Daar kunnen ze over nadenken, met elkaar over praten en elkaar bevragen over de antwoorden die ze geven. Een ouder meisje, een peer educator, begeleidt het spel. Een vraag die leidde tot veel discussie is bijvoorbeeld: ‘”Je vriend wil jou zoenen, maar jij wilt dat niet, hoe maak je hem dat duidelijk?” We speelden het spel met de peer educators en zij vonden het geweldig, ook voor zichzelf: "It gives courage to express how you think." ‘

 

Meiden Safe Spaces spelen Girls' Choice

Meiden Safe Spaces spelen Girls' Choice

 

‘De peer educators gaan, na schooltijd, met het spel naar de lagere school in de wijk, om het daar te spelen of ze komen bij elkaar bij Safe Spaces. Ze maakten al schema’s wie wanneer het spel meeneemt. En ze willen heel graag meer exemplaren, zodat nog meer meisjes het kunnen spelen. De vorm sloeg zo aan dat zij ook spellen met andere onderwerpen willen, zoals over hygiëne, voeding, ziekten, misdaad en gender-based geweld en over levensvaardigheden zoals verantwoordelijkheid nemen, leiderschap, zelfbewustzijn, teamwork en een relatienetwerk opbouwen.’

 

Lange termijn strategie

Girls’ Choice is dus een schot in de roos, maar hoe gaat het verder? Roelse: 'Voor de korte termijn is het belangrijk dat de peer educators en de staf meer exemplaren krijgen van Girls’ Choice. Ze zijn er zo enthousiast over, ze doen er dan steeds meer ervaring mee op en zo krijgt het een vaste plek in het programma. En ook de aandacht die wij ze vanuit Nederland geven, is heel belangrijk voor ze. Ze voelen zich hierdoor gekend en gewaardeerd. Dus er zeker nog een keer naar toe gaan. Ook om zelf steeds met eigen ogen te zien en te merken wat het betekent om in een sloppenwijk op te groeien en te werken.

Op langere termijn biedt The World Starts with Me volgens mij heel veel kansen. Het combineert twee speerpunten van Safe Spaces: seksuele vorming en computervaardigheden. Daarnaast is het een langer lopend programma (5 jaar) en heeft het een internationale en lokale ondersteuningsstructuur. In Kenia moet een lokale organisatie helpen met de implementatie, Rutgers kan dit niet zelf doen. We kunnen de staf ondersteunen om een plan te maken hoe zij gebruik kunnen maken van dit programma en samen kunnen werken met de lokale organisatie. Omdat Rutgers een Nederlandse club is, zijn voor ons de contacten met hen natuurlijk ook makkelijker. Maar dat betekent natuurlijk wel dat de VVAO zich moet blijven committeren aan de Safe Spaces Organization.’ Er klinkt opeens bezorgdheid en ook felheid in haar stem. ‘Ik ben teleurgesteld over het besluit om te korten op het budget van Internationaal. Wat het betekent voor Safe Spaces weet ik niet precies. We zijn als VVAO tot en met 2020, verplichtingen aangegaan met Safe Spaces. En we kunnen ook laten zien dat het geld goed besteed is. Dat kunnen we toch niet negeren? Ons venster naar de buitenwereld is nu gericht op Safe Spaces; we kunnen als VVAO dat venster toch niet dichtslaan en alleen met onszelf bezig zijn?’

 

Safe Spaces Organization Nairobi

In 2008 startte Peninah Nthenya Musyimi, zelf opgegroeid in de sloppenwijken van Nairobi, met de Safe Spaces Organization Nairobi (SSN). Zij werkt langs drie lijnen:

  • Educate: een beurs voor middelbaar en hoger onderwijs. Daarnaast is er lesprogramma voor automonteur (met landelijk certificaat) en een module computervaardigheden.
  • Engage: SSN wil een organisatie zijn geworteld in de gemeenschap. Daarom biedt SSN een basketbalprogramma en Community Outreachprogramma’s aan.
  • Empower: SSN helpt meisjes te bouwen aan hun zelfvertrouwen. Belangrijke programma’s hiervoor zijn Reproductive Health & Hygiene en Peer Education. Maar ook het basketbal helpt meisjes te leren over teamwork en leiderschap.

De VVAO ondersteunt Safe Spaces Nairobi met een donatie voor vier jaar en door kennisdeling en-uitwisseling. Liz Early, VVAO-lid en voorzitter van de Safe Spaces Foundation in Nederland coördineert de VVAO-activiteiten voor SSN. In de landelijke VVAO Nieuwsbrief van december 2018 schrijft zij over SSN en de resultaten. Meer informatie (zoals het jaarverslag van SSN) kun je bij haar opvragen: safespacesnl@gmail.com.

VVAO leden die Safe Spaces willen helpen met hun expertise zijn van harte welkom bij de cirkel Internationaal. Aanmelden kan bij: vanheumen.astrid@gmail.com.

 

 

Lees ook wat Peninah Nthenya Musyimi vertelde op VVAO Internationale Vrouwendag 2017: Tempo maken met verandering.